Przeziębienie w ciąży – jakie leki brać i jak leczyć?

Jesteś w ciąży i dopadł Cię katar, kaszel albo ból gardła i kompletnie nie wiesz, jakie leki wolno przyjąć. Z tego artykułu dowiesz się, jak rozpoznać przeziębienie, czym różni się od grypy i jak bezpiecznie łagodzić objawy w ciąży. Poznasz też zasady wyboru leków i domowych sposobów tak, aby zadbać jednocześnie o siebie i dziecko.

Przeziębienie w ciąży – objawy i różnice między przeziębieniem a grypą

Przeziębienie to łagodna wirusowa infekcja górnych dróg oddechowych, wywoływana głównie przez rinowirusy, ale także inne wirusy, jak koronawirusy, adenowirusy czy wirusy paragrypy. Znanych jest ponad 200 typów wirusów odpowiedzialnych za tego typu zakażenia, dlatego infekcje łatwo się powtarzają, nawet w jednym sezonie. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową oraz przez kontakt z powierzchniami skażonymi wydzieliną osoby chorej, na przykład klamkami, poręczami czy ekranami dotykowymi. U kobiet w ciąży to najczęstsza infekcja, zwykle przebiega łagodnie, a przy prawidłowym postępowaniu ustępuje samoistnie w ciągu około 7–10 dni.

Objawy przeziębienia w ciąży są zasadniczo takie same jak poza ciążą, jednak możesz odczuwać je jako bardziej dokuczliwe. Organizm jest obciążony ciążą, a układ odpornościowy pracuje w zmienionym trybie, więc każdy ból czy stan podgorączkowy potrafi mocno męczyć. Dodatkowo niektóre dolegliwości, jak lekko podwyższona temperatura do około 37,5°C czy tzw. katar ciążowy związany z hormonami, mogą wynikać z samej ciąży, dlatego zawsze trzeba oceniać cały obraz, a nie pojedynczy objaw.

• katar, niedrożność i uczucie zatkania nosa, częste kichanie,
• ból i drapanie w gardle, suchość, chrypka,
• kaszel – zwykle początkowo suchy, męczący, potem przechodzący w wilgotny z odkrztuszaniem,
• ból głowy, ucisk w okolicy zatok, czasem rozpieranie w czole lub policzkach,
• bóle mięśni, dreszcze, ogólne „rozbicie” i zmęczenie,
• stan podgorączkowy lub lekka gorączka, zwykle poniżej 38°C,
• objawy zaczynają się zazwyczaj łagodnie, narastają przez 1–3 dni, a następnie stopniowo się zmniejszają i powinny ustąpić do około 7–10 dnia infekcji.

Rozwój przeziębienia jest zazwyczaj powolny. Najpierw czujesz lekkie drapanie w gardle, delikatne „łamanie” w mięśniach, potem dołącza katar i kaszel, a temperatura, jeśli się pojawia, rzadko jest bardzo wysoka. W grypie sytuacja wygląda inaczej – pojawia się nagle, często w ciągu kilku godzin dochodzi do gwałtownego pogorszenia samopoczucia, wysokiej gorączki i silnych bólów mięśni. To tempo narastania dolegliwości jest jednym z najważniejszych sygnałów, które powinny Cię skłonić do myślenia raczej o grypie niż o „zwykłym” przeziębieniu.

• Tempo początku – przeziębienie rozwija się stopniowo w ciągu 1–3 dni, grypa zaczyna się nagle, często „zwala z nóg” w kilka godzin.
• Temperatura – w przeziębieniu występuje stan podgorączkowy lub lekka gorączka, w grypie typowa jest wysoka gorączka przekraczająca 38–39°C.
• Bóle mięśni i głowy – przy przeziębieniu są umiarkowane, w grypie bardzo nasilone, czasem uniemożliwiające normalne funkcjonowanie.
• Osłabienie – przy przeziębieniu odczuwasz zmęczenie, ale zwykle jesteś w stanie coś zrobić w domu, przy grypie często leżysz w łóżku i trudno Ci wstać.
• Powikłania – przeziębienie rzadko prowadzi do ciężkich powikłań, grypa dużo częściej wiąże się z ryzykiem zapalenia płuc, niewydolności oddechowej czy zaostrzenia chorób przewlekłych.
• Znaczenie dla ciężarnych – kobiety w ciąży są zaliczane do grupy wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy, z większym prawdopodobieństwem zapalenia płuc, niewydolności oddechowej i powikłań położniczych, takich jak poród przedwczesny.

Jeśli objawy ogólne są bardzo silne, pojawia się nagła wysoka gorączka, czujesz intensywny ból mięśni i masz wrażenie, że choroba dosłownie „ścina Cię z nóg”, trzeba brać pod uwagę nie tylko grypę, ale także COVID-19 czy zakażenie RSV. Rozpoznanie najczęściej opiera się na obrazie klinicznym, a lekarz może zlecić testy, żeby potwierdzić typ infekcji, szczególnie gdy rozważa zastosowanie leków przeciwwirusowych lub konieczność hospitalizacji.

W ciąży ogromne znaczenie ma kontrola temperatury ciała. Lekko podwyższona wartość do około 37,5°C może być zjawiskiem fizjologicznym, niezwiązanym z infekcją. Jeśli jednak temperatura przekracza 38–38,5°C, zwłaszcza gdy utrzymuje się dłużej niż dobę, wymaga to szczególnej uwagi, systematycznego pomiaru i kontaktu z lekarzem, bo przedłużająca się wysoka gorączka może być groźna zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka.

Dlaczego tak łatwo o przeziębienie w ciąży?

W ciąży Twój układ odpornościowy działa inaczej niż zwykle. Z jednej strony musi skutecznie bronić Cię przed wirusami, bakteriami i innymi patogenami, z drugiej ma „tolerować” rozwijający się płód, który jest dla organizmu matki biologicznie obcym materiałem. Żeby to było możliwe, łożysko produkuje szereg substancji o działaniu immunosupresyjnym, czyli częściowo obniżających odpowiedź komórkową. W efekcie dochodzi do fizjologicznego osłabienia pewnych elementów układu odpornościowego, co zwiększa podatność na infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych.

Na to wszystko nakładają się gwałtowne zmiany hormonalne, które dodatkowo modulują pracę układu immunologicznego i wpływają na śluzówki nosa, gardła czy oskrzeli. Układ krążenia i oddechowy pracują intensywniej, serce pompuje więcej krwi, a płuca muszą zaopatrywać tlenowo zarówno Ciebie, jak i rozwijające się dziecko. Organizmu nie można łatwo „przeciążyć”, bo gorzej toleruje niedotlenienie czy odwodnienie. Dlatego nawet z pozoru zwykłe przeziębienie potrafi być w ciąży dużo bardziej męczące, powodując silniejsze zmęczenie, kołatanie serca czy duszność przy wysiłku.

Ryzyko złapania infekcji rośnie szczególnie w konkretnych sytuacjach, które napotykasz w codziennym życiu. Warto, żebyś zwróciła uwagę na miejsca i zachowania, które sprzyjają transmisji wirusów:

• przebywanie w zatłoczonych, zamkniętych przestrzeniach, takich jak sklepy, galerie handlowe, dworce, przychodnie i poczekalnie,
• częste spotkania rodzinne, zwłaszcza w sezonie infekcyjnym, gdy kilka osób kaszle lub pociąga nosem,
• bliski kontakt z osobami przeziębionymi, w tym z dziećmi uczęszczającymi do żłobka lub przedszkola,
• brak zasłaniania ust przy kaszlu i kichaniu, brak higieny kaszlu, wspólne ręczniki lub sztućce,
• dotykanie twarzy, nosa czy ust nieumytymi rękami po kontakcie z powierzchniami w miejscach publicznych.

Istnieją też osobiste czynniki, które osłabiają Twoją odporność i ułatwiają wirusom „wejście”. W praktyce często nakłada się kilka z nich, szczególnie gdy ciąża przebiega w szybkim życiowym tempie. Zwróć szczególną uwagę na:

• niedobór snu i nieregularny rytm dnia,
• przewlekły stres, napięcie emocjonalne, przemęczenie pracą lub opieką nad starszym dzieckiem,
• niepełnowartościową dietę z małą ilością warzyw, owoców i produktów bogatych w białko i mikroelementy,
• niedostateczną suplementację obowiązkowych składników, takich jak witamina D, jeśli nie jest pokryta w preparacie prenatalnym,
• brak umiarkowanej aktywności fizycznej na świeżym powietrzu,
• choroby przewlekłe, między innymi astmę, cukrzycę czy nadciśnienie tętnicze.

Istotnym elementem ograniczania ciężkich infekcji dróg oddechowych w ciąży są szczepienia ochronne. Szczepienie przeciw grypie, rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, oraz szczepienia przeciw COVID-19 według aktualnych zaleceń redukują ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań, ale nie zastępują zdrowego stylu życia, higieny rąk i unikania zatłoczonych miejsc w sezonie infekcji.

Czy przeziębienie w ciąży wpływa na dziecko?

Typowe, łagodne przeziębienie w ciąży, bez bardzo wysokiej i długo utrzymującej się gorączki oraz bez ciężkich powikłań, najczęściej nie stanowi zagrożenia dla płodu. Katar, ból gardła, kaszel, ból głowy czy złe samopoczucie wpływają przede wszystkim na Twój komfort, a nie bezpośrednio na rozwój dziecka. Organizm sam zwalcza wirusa, a leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i wspieraniu odporności, tak abyś mogła funkcjonować w miarę normalnie.

Główne zagrożenia dla dziecka pojawiają się wtedy, gdy przeziębienie jest bagatelizowane, źle leczone lub prowadzi do powikłań. Nieleczona lub niewłaściwie prowadzona infekcja z przewlekłym stanem zapalnym, długo utrzymującą się wysoką gorączką, silnym odwodnieniem, a do tego stosowanie leków przeciwwskazanych w ciąży, może zwiększać ryzyko poronienia, zaburzeń rozwoju płodu lub porodu przedwczesnego. Takie sytuacje zwykle mają miejsce, gdy gorączka jest ignorowana albo sięgasz po preparaty, które mogą być toksyczne dla płodu, na przykład niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Trzeba odróżnić przeziębienie od grypy i innych cięższych zakażeń. Grypa u ciężarnej częściej wiąże się z powikłaniami, większym ryzykiem zapalenia płuc, niewydolności oddechowej, a także powikłań położniczych, w tym porodu przedwczesnego, wewnątrzmacicznego obumarcia płodu czy niskiej masy urodzeniowej dziecka. Jeżeli podejrzewasz grypę, nie zwlekaj z konsultacją, bo im szybciej zostanie wdrożone odpowiednie postępowanie, tym mniejsze ryzyko ciężkiego przebiegu.

W większości znanych opisów powikłań ciąży, takich jak poronienie, wady rozwojowe płodu czy poród przedwczesny, problemem była ciężka, nieleczona infekcja, odwodnienie i wysoka gorączka lub nieodpowiednie, toksyczne dla płodu leczenie. Samo, prawidłowo prowadzone objawowe leczenie przeziębienia o łagodnym przebiegu nie wiąże się zazwyczaj z dodatkowymi zagrożeniami dla dziecka, o ile leki są dobierane rozsądnie i po konsultacji z lekarzem.

Najczęściej to nie samo „przeziębienie” jest problemem, lecz zbyt wysoka gorączka, odwodnienie i samodzielne przyjmowanie przypadkowych leków. Dlatego mierz temperaturę, pij regularnie płyny i skontaktuj się z lekarzem, jeśli objawy są nasilone albo utrzymują się dłużej niż kilka dni.

Ryzyko przeziębienia dla dziecka w poszczególnych trymestrach

W każdym trymestrze ważne jest szybkie reagowanie na wysoką gorączkę, unikanie leków o udokumentowanym niekorzystnym wpływie na płód oraz konsultacja z lekarzem przy nasilonych czy przedłużających się objawach, zamiast samodzielnego eksperymentowania z kolejnymi preparatami.

Kiedy objawy przeziębienia w ciąży są powodem do pilnej konsultacji?

Większość przeziębień w ciąży przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie przy odpoczynku, nawadnianiu i bezpiecznym leczeniu objawowym. U kobiet w ciąży zakres sytuacji, w których można „przeczekać w domu”, jest jednak węższy niż poza ciążą. Jeżeli cokolwiek budzi Twój niepokój o dziecko albo o własne zdrowie, lepiej skonsultować się z lekarzem wcześniej, niż za późno, nawet jeśli ostatecznie okaże się, że nie ma poważnego problemu.

• gorączka powyżej 38–38,5°C utrzymująca się dłużej niż 24–48 godzin lub słabo reagująca na paracetamol,
• nasilający się kaszel, narastająca duszność, świszczący oddech, ból w klatce piersiowej przy oddychaniu lub kaszlu,
• silny jednostronny ból gardła lub ucha, ropna wydzielina z nosa, bardzo silny ból zatok,
• objawy ogólne, które zamiast ustępować po 4–5 dniach, wyraźnie się pogarszają albo brak poprawy po 7–10 dniach infekcji,
• oznaki odwodnienia, takie jak suchość w ustach, ciemny, skoncentrowany mocz, znaczne osłabienie, zawroty głowy oraz brak możliwości przyjmowania płynów,
• krwawienie z dróg rodnych, nasilone skurcze macicy, uczucie twardnienia brzucha w krótkich odstępach czasu, wyciek płynu owodniowego,
• zmniejszenie lub brak wyczuwalnych ruchów płodu,
• każde nagłe, nietypowe pogorszenie stanu ogólnego, które budzi Twój niepokój.

Narastające dolegliwości, brak poprawy mimo odpoczynku oraz coraz silniejszy ból gardła, zatok, klatki piersiowej albo utrzymująca się gorączka mogą świadczyć o zakażeniu bakteryjnym. W takiej sytuacji konieczne może być włączenie antybiotyku, na przykład w przypadku anginy paciorkowcowej, zapalenia zatok, oskrzeli lub płuc. Istnieje wiele antybiotyków uznawanych za bezpieczne w ciąży i przy właściwych wskazaniach ich zastosowanie przynosi korzyść zarówno matce, jak i dziecku, zmniejszając ryzyko powikłań ciążowych.

Nasilające się objawy przeziębienia potraktuj jak sygnał ostrzegawczy – lepiej zgłosić się do lekarza jeden raz za dużo, niż przegapić moment, gdy wirusowa infekcja przechodzi w bakteryjne powikłanie zwiększające ryzyko porodu przedwczesnego.

Czy karmienie piersią przy przeziębieniu jest bezpieczne?

U większości mam typowe przeziębienie nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Wręcz przeciwnie, Twoje mleko zawiera przeciwciała skierowane przeciw wirusom, z którymi właśnie walczysz, dzięki czemu dziecko otrzymuje dodatkową ochronę. Warunkiem jest jednak w miarę dobra tolerancja infekcji przez matkę oraz brak objawów ciężkiej choroby mogącej wymagać leków niezalecanych w laktacji.

Podczas karmienia piersią w czasie infekcji warto wdrożyć kilka prostych zasad, które ograniczą kontakt dziecka z wirusami unoszącymi się w powietrzu, mimo że same wirusy i tak zwykle pojawiły się w domu wcześniej:

• myj dokładnie ręce przed każdym przystawieniem malucha do piersi i po kaszlu czy kichaniu,
• zachowuj zasady higieny kaszlu i kichania, zasłaniaj usta chusteczką lub zgiętym łokciem, a zużyte chusteczki od razu wyrzucaj,
• jeśli masz silny kaszel lub katar, możesz rozważyć założenie maseczki w czasie karmienia, szczególnie przy bardzo bliskim kontakcie twarzą w twarz,
• unikaj całowania dziecka w twarz przy nasilonych objawach,
• często wietrz pomieszczenia, aby obniżyć stężenie patogenów w powietrzu i poprawić komfort oddychania.

Musisz wziąć pod uwagę, że część leków stosowanych na przeziębienie przenika do mleka i może oddziaływać na dziecko. Dotyczy to zarówno niektórych leków przeciwbólowych, syropów przeciwkaszlowych, jak i preparatów obkurczających naczynia. Dlatego dobór farmakoterapii u karmiącej powinien być omówiony z lekarzem lub doradcą laktacyjnym, a samowolne stosowanie silnych preparatów, również „ziołowych” nalewek czy kropli z alkoholem, jest niewskazane.

Przy poważniejszej infekcji z wysoką gorączką, bardzo złym samopoczuciem albo koniecznością zastosowania leków przeciwwskazanych w laktacji możliwe jest czasowe odciąganie pokarmu, modyfikacja schematu karmienia lub przejściowe przerwanie karmienia. Każda taka decyzja powinna jednak zapaść po indywidualnej konsultacji ze specjalistą, z uwzględnieniem wieku dziecka, przebiegu choroby i dostępnych bezpiecznych alternatyw.

Jakie leki na przeziębienie w ciąży można brać?

Przeziębienie w ciąży leczy się głównie objawowo, bo na wirusową infekcję górnych dróg oddechowych nie ma jednego leku, który „zabije” wszystkie patogeny. Przy wyborze jakiegokolwiek preparatu trzeba zawsze uwzględnić bezpieczeństwo płodu. Najlepszym podejściem jest stosowanie jak najmniejszej skutecznej dawki, przez jak najkrótszy czas, bez sięgania na własną rękę po leki dostępne bez recepty bez konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

Wieloskładnikowe preparaty „na przeziębienie i grypę” w saszetkach czy tabletkach, zawierające kombinacje substancji przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, obkurczających naczynia oraz przeciwhistaminowych, w większości są w ciąży niewskazane albo wręcz przeciwwskazane. Nie powinnaś przyjmować takich leków bez wyraźnego zalecenia lekarza, bo często zawierają pseudoefedrynę, fenylefrynę, silne NLPZ lub inne substancje niezalecane dla kobiet ciężarnych.

Rola lekarza w doborze leczenia jest tu bardzo ważna. Specjalista uwzględnia tydzień ciąży, choroby współistniejące, leki które już przyjmujesz, takie jak acard czy heparyna drobnocząsteczkowa, oraz nasilenie objawów. Antybiotyki nie leczą wirusowego przeziębienia, dlatego są włączane wyłącznie przy potwierdzonym lub mocno podejrzewanym zakażeniu bakteryjnym, a nie profilaktycznie „na wszelki wypadek”.

Bezpieczne leki objawowe z apteki dla ciężarnych

Istnieje grupa leków i preparatów uważanych za pierwszego wyboru w łagodzeniu objawów przeziębienia u kobiet w ciąży na podstawie zaleceń i wieloletniej praktyki klinicznej. Ostateczną decyzję o zastosowaniu każdego środka powinien jednak podjąć Twój lekarz, bo nawet leki uchodzące za bezpieczne mogą w konkretnych sytuacjach wymagać modyfikacji dawki lub kontroli.

• paracetamol jako lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy pierwszego rzutu,
• jest dopuszczalny w ciąży przy zachowaniu maksymalnych dobowych dawek i wyłącznie w razie potrzeby,
• należy stosować go doraźnie, a nie przewlekle „profilaktycznie” na każdy niewielki ból,
• w literaturze pojawiają się doniesienia o możliwych odległych skutkach bardzo częstego lub długotrwałego stosowania paracetamolu w ciąży, dlatego trzeba zachować ostrożność i unikać przekraczania zalecanych dawek.

• roztwory soli fizjologicznej i wody morskiej (izotoniczne lub hipertoniczne) do nosa jako podstawa leczenia kataru i niedrożności,
• maść majerankowa do smarowania okolicy nosa, pomocna nawet u małych dzieci,
• ampułki z solą fizjologiczną do nebulizacji, które nawilżają śluzówki i ułatwiają oczyszczanie nosa i zatok,
• preparaty do nebulizacji z kwasem hialuronowym lub ektoiną wspierające regenerację śluzówek,
• niektóre spraye z olejkami eterycznymi lub jonami srebra mogą być stosowane po konsultacji medycznej, najlepiej w wersjach bez alkoholu w składzie.

• aerozole i płyny do gardła z benzydaminą, które działają przeciwzapalnie i przeciwbólowo miejscowo,
• preparaty z chlorheksydyną o działaniu odkażającym na błony śluzowe,
• spraye do gardła z jonami srebra, wykazujące działanie przeciwdrobnoustrojowe i nawilżające,
• płukanki na bazie ziół, takich jak rumianek czy szałwia, w formie naparów lub tabletek do ssania bez alkoholu, w umiarkowanej ilości,
• należy unikać wszelkich nalewek i płynów z etanolem oraz dużych dawek ziół pobudzających skurcze macicy.

• syropy powlekające śluzówkę z prawoślazem lub porostem islandzkim, które łagodzą podrażnienie gardła i suchy kaszel,
• preparaty z miodem i delikatnymi składnikami roślinnymi bez alkoholu,
• syropy z dodatkiem propolisu bez alkoholu stosowane bardzo ostrożnie z uwagi na ryzyko reakcji alergicznych,
• w kaszlu mokrym nie sięgaj samodzielnie po silne leki mukolityczne, tylko po konsultacji lekarskiej,
• unika się stosowania silnych leków przeciwkaszlowych bez ścisłych wskazań, szczególnie tych działających ośrodkowo.

• umiarkowane dawki witaminy C w formie dobrze przyswajalnej, na przykład z aceroli,
• cynk jako wsparcie w trakcie infekcji, o ile nie przekracza zaleceń lekarza i uwzględnia całą suplementację,
• witamina D jako element standardowej profilaktyki w ciąży, jeśli nie jest zapewniona w preparacie prenatalnym,
• część suplementów dla kobiet w ciąży, takich jak Prenatal DUO, zawiera już laktoferynę, DHA, witaminę D i inne składniki wspierające odporność, dlatego dodatkowe preparaty trzeba dobierać bardzo ostrożnie,
• suplementy nie zastępują zdrowej diety bogatej w warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste, a jedynie ją uzupełniają.

Nawet leki uznawane za względnie bezpieczne mogą wywoływać działania niepożądane lub wchodzić w interakcje z innymi preparatami, na przykład z Acardem150 czy heparyną drobnocząsteczkową. Dlatego zawsze informuj lekarza o wszystkich stosowanych lekach, suplementach, ziołach i preparatach „na odporność”, także tych kupionych bez recepty.

Leki na przeziębienie w ciąży w zależności od trymestru

Bezpieczeństwo stosowania wielu substancji zależy od wieku ciąży. W pierwszym trymestrze płód jest najbardziej wrażliwy, bo kształtują się wszystkie narządy. Drugi trymestr uważa się za okres względnie najbezpieczniejszy, choć nadal nie ma pełnej dowolności w wyborze leków. W trzecim trymestrze z kolei trzeba brać pod uwagę dojrzewanie układu krążenia płodu i ryzyko wywołania porodu przedwczesnego oraz zaburzeń krążenia łożyskowego.

Nawet w okresach uznawanych za „bezpieczniejsze” dla leków, czyli głównie w drugim trymestrze, nie powinnaś włączać ani odstawiać żadnego preparatu bez kontaktu z lekarzem prowadzącym. Jest to szczególnie ważne, jeśli równocześnie przyjmujesz leki na choroby przewlekłe, preparaty przeciwzakrzepowe lub środki wspierające płodność.

Środki i substancje niewskazane przy przeziębieniu w ciąży

Część leków i popularnych „naturalnych” środków stosowanych na przeziębienie jest w ciąży niewskazana albo wręcz zakazana. Problemem jest ich potencjalny wpływ na krążenie łożyskowe, układ nerwowy płodu lub czynność skurczową macicy. Dlatego zanim sięgniesz po preparat, który dobrze działał przed ciążą, sprawdź, czy na pewno jest on dopuszczony dla ciężarnych.

• ibuprofen, naproksen, ketoprofen i inne NLPZ, zwłaszcza po 20. tygodniu ciąży, zwiększają ryzyko małowodzia, zaburzeń krążenia płodowego i przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego,
• kwas acetylosalicylowy w dawkach przeciwbólowych i przeciwgorączkowych jest przeciwwskazany,
• małe dawki kwasu acetylosalicylowego, jak w preparacie Acard, mogą być zalecone przez lekarza w innych wskazaniach i wówczas nie wolno ich samodzielnie odstawiać,
• każda zmiana dawki takich leków musi być uzgodniona ze specjalistą.