Co może oznaczać większy guzek na wardze sromowej?

Martwisz się, bo wyczułaś większy guzek na wardze sromowej i nie wiesz, co on oznacza. Z tego artykułu poznasz możliwe przyczyny takiej zmiany, od łagodnych torbieli i stanów zapalnych po poważniejsze choroby, w tym raka sromu. Dowiesz się też, jak wygląda diagnostyka u ginekologa i kiedy trzeba działać pilnie.

Co może oznaczać większy guzek na wardze sromowej?

Określenie „większy guzek na wardze sromowej” obejmuje bardzo różne zmiany. Może to być miękkie lub twarde zgrubienie skóry, pojedyncza grudka, krosta wypełniona ropą, torbiel, czyrak, wyrośl brodawkowata, a nawet bolesne owrzodzenie z krwawieniem. Taka zmiana może pojawić się zarówno na wardze sromowej większej, jak i mniejszej, a także w pobliżu przedsionka pochwy. Dla jednej kobiety „większy” oznacza guzek wielkości ziarnka grochu, dla innej dopiero zmianę kilku centymetrów, dlatego wielkość zawsze jest oceną bardzo subiektywną.

Samo obejrzenie guzka w lustrze nie pozwala wiarygodnie odróżnić zmian łagodnych od groźnych. Niewinnie wyglądający kaszak może kryć ropień gruczołu Bartholina, a niepozorna, swędząca grudka może być objawem zmiany przedrakowej VIN lub zakażenia HPV. Z kolei guz będący rakiem sromu wcale nie musi od razu wyglądać dramatycznie, czasem przypomina zwykłe zgrubienie, które po prostu nie goi się i powoli rośnie. Dlatego sam wygląd guzka bywa mylący i nigdy nie zastępuje badania ginekologicznego.

Przyczyny większego guzka na wardze sromowej można zgrupować w kilka głównych kategorii. Często są to różnego typu torbiele zastoinowe i kaszaki, w tym zapalenie i ropień gruczołu Bartholina. Bardzo częsta jest też grupa przyczyn infekcyjnych – bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym choroby przenoszone drogą płciową jak opryszczka narządów płciowych, kłykciny kończyste, kiła czy wrzód miękki. Do tego dochodzą żylaki sromu, wrastające włosy po depilacji, reakcje alergiczne i podrażnienia, łagodne guzy (np. włókniaki, tłuszczaki, naczyniaki), a także zmiany przednowotworowe VIN i rak sromu.

Guzki i zgrubienia w obrębie sromu są stosunkowo częstą dolegliwością i większość z nich ma charakter łagodny oraz zapalny. W praktyce najczęściej rozpoznaje się torbiele zastoinowe, kaszaki, ropnie gruczołu Bartholina, czyraki oraz zapalenie mieszków włosowych po goleniu. Rak sromu jest nowotworem rzadkim, odpowiada za około 5 procent nowotworów narządów płciowych kobiety i rozpoznaje się go w Polsce mniej więcej u 350–400 kobiet rocznie. Jest jednak chorobą potencjalnie bardzo groźną, dlatego każdy utrzymujący się, powiększający się lub krwawiący guzek wymaga wyjaśnienia.

Każdy nowy, wyraźnie wyczuwalny guzek na wardze sromowej powinien być obejrzany przez lekarza. Zmiana może być wynikiem zwykłego urazu mechanicznego – otarcia podczas stosunku, zadrapania paznokciem, podrażnienia po goleniu czy ucisku bielizny. Na pierwszy rzut oka trudno jednak odróżnić niegroźny krwiak po urazie od ropnia, torbieli, choroby wenerycznej czy wczesnego raka. Bez badania ginekologicznego i ewentualnych badań dodatkowych nie da się pewnie stwierdzić, co jest przyczyną guzka.

Informacje, które czytasz, mają charakter edukacyjny i nie zastąpią wizyty u ginekologa, dermatologa czy onkologa. Szczególną ostrożność musisz zachować, jeśli guzek gwałtownie rośnie, pojawia się owrzodzenie lub krwawienie, towarzyszy mu gorączka, silny ból, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie. Pilnej konsultacji wymagają też zmiany w ciąży oraz każda bolesna, zaczerwieniona, twarda wyrośl utrudniająca chodzenie lub współżycie.

Każdy nowy, większy guzek na wardze sromowej, który nie znika w ciągu kilku–kilkunastu dni, szybko się powiększa, boli, krwawi albo ulega owrzodzeniu, wymaga pilnej konsultacji ginekologicznej, a samodzielne „leczenie z internetu” i wyciskanie czy nacinanie zmiany może być bardzo niebezpieczne.

Srom i wargi sromowe – budowa w kontekście pojawiania się guzków

Srom, czyli vulva, to zewnętrzna część układu płciowego kobiety. W jego skład wchodzi wzgórek łonowy, wargi sromowe większe i mniejsze, łechtaczka z napletkiem, przedsionek pochwy oraz okolica ujścia cewki moczowej. W przedsionku uchodzą przewody gruczołów Bartholina i Skene’a, które produkują śluz i nawilżają wejście do pochwy podczas współżycia. Cały ten obszar jest bogato unaczyniony i unerwiony, dlatego nawet niewielkie zmiany są łatwo wyczuwalne i często bolesne.

Wargi sromowe większe to zewnętrzne fałdy skórne pokryte owłosieniem na powierzchni zewnętrznej. Od strony wewnętrznej mają delikatniejszą, bezwłosą skórę z licznymi gruczołami łojowymi. W tej okolicy często powstają kaszaki i torbiele zastoinowe gruczołów łojowych, zapalenie mieszków włosowych po goleniu, czyraki, a także łagodne guzy jak tłuszczaki czy włókniaki. Z powodu bogatego unaczynienia zdarzają się tu też żylaki sromu oraz krwiaki po urazie, na przykład po uderzeniu, upadku na rower czy intensywnym stosunku.

Wargi sromowe mniejsze są zbudowane z cienkiej, nieowłosionej skóry bogatej w gruczoły łojowe. Otaczają wejście do pochwy i przechodzą w napletek łechtaczki. W tym rejonie typowo lokalizują się torbiele i ropnie gruczołów Bartholina, część kłykcin kończystych wywołanych zakażeniem HPV oraz niektóre zmiany przednowotworowe VIN i wczesne postacie raka sromu. Nawet niewielki guzek na wardze mniejszej może mocno przeszkadzać przy chodzeniu, siadaniu czy współżyciu.

Przedsionek pochwy to zagłębienie otoczone wargami mniejszymi, w którym znajdują się ujście pochwy, ujście cewki moczowej oraz ujścia przewodów gruczołów Bartholina i Skene’a. Gruczoły Bartholina odpowiadają za wydzielanie śluzu podczas pobudzenia seksualnego. Jeśli ich przewód zostanie zatkany, pojawia się torbiel zastoinowa lub ropień dający wyczuwalny, często bardzo bolesny guzek przy wejściu do pochwy. Zmiana może sięgać nawet rozmiarów piłki tenisowej i utrudniać każdy ruch.

Łechtaczka jest wyjątkowo bogato unerwionym narządem i nawet mały guzek w jej okolicy bywa źródłem silnego bólu, pieczenia lub uporczywego świądu. Podobnie reagują inne bogato unerwione fragmenty sromu, dlatego wiele kobiet szybko zauważa nawet drobne zmiany, które w innych częściach ciała przeszłyby niezauważone. To ułatwia wczesne wychwycenie zarówno łagodnych torbieli, jak i wczesnych zmian przednowotworowych.

Skóra i tkanki miękkie sromu przypominają inne okolice ciała pod względem budowy. Są tu mieszki włosowe, gruczoły łojowe, potowe, naczynia żylne i limfatyczne, dlatego w tej okolicy mogą występować zarówno typowe zmiany „skórne” – trądzikowe, alergiczne, zakaźne – jak i łagodne oraz złośliwe guzy. To tłumaczy ogromną różnorodność obrazu guzków na wargach sromowych – od drobnej, swędzącej grudki po twardy, owrzodziały naciek.

Najczęstsze przyczyny większego guzka na wardze sromowej

Większy guzek na wardze sromowej może mieć wiele odmiennych przyczyn, które często nakładają się na siebie. U jednej kobiety będzie to łagodna torbiel zastoinowa gruczołu łojowego, u innej – zakażony ropień gruczołu Bartholina, a u kolejnej pierwsza manifestacja zakażenia HSV lub HPV. Do tego dochodzą przyczyny naczyniowe jak żylaki, mechaniczne urazy i wrastające włosy, reakcje alergiczne oraz różnego typu guzy łagodne i złośliwe, w tym VIN i rak sromu.

Najczęstsze grupy przyczyn można uporządkować następująco:

• zapalne torbiele zastoinowe i kaszaki, w tym zapalenie gruczołu Bartholina oraz ropnie sromu,
• infekcje bakteryjne, grzybicze i wirusowe oraz choroby przenoszone drogą płciową (opryszczka narządów płciowych, kłykciny kończyste, kiła, wrzód miękki),
• zmiany naczyniowe jak żylaki sromu oraz mechaniczne przyczyny typu wrastające włosy, krwiaki, urazy,
• reakcje alergiczne i podrażnienia kontaktowe skóry sromu,
• łagodne nowotwory: włókniaki, tłuszczaki, naczyniaki, przerośnięte gruczoły łojowe,
• zmiany przednowotworowe VIN oraz rak sromu i inne nowotwory złośliwe tej okolicy.

Te przyczyny często współistnieją i wzajemnie się napędzają. Torbiel może zostać nadkażona bakteriami z okolicy odbytu, wrastający włos po depilacji łatwo przekształca się w ropień, a przewlekły świąd przy liszaju twardzinowym sprzyja mikrourazom i zmianom przedrakowym. Objawy wielu z tych chorób są mało swoiste – zaczerwienienie, ból, świąd, wyciek – dlatego próba samodzielnego rozpoznania przyczyny wyłącznie po wyglądzie guzka jest obarczona dużym ryzykiem pomyłki.

Torbiele zastoinowe, kaszaki i zapalenie gruczołu Bartholina

Torbiel zastoinowa, potocznie nazywana kaszakiem, powstaje wskutek zatkania przewodu wyprowadzającego gruczołu wydzielania zewnętrznego. Może to być gruczoł łojowy, gruczoł Bartholina lub gruczoł Skene’a. Zator tworzą zwykle zbyt gęsta wydzielina, złuszczone komórki naskórka lub obrzęk tkanek w przebiegu stanu zapalnego. Wydzielina nie ma jak odpłynąć, gromadzi się w środku i tworzy wyczuwalny guzek torbielowaty.

Kaszaki na wargach sromowych są początkowo małe, twardawe, o barwie skóry lub lekko żółtawej, jakby „wypełnionej” treścią. Często w centrum widać czarny punkt, czyli zatkane ujście przewodu. Z czasem torbiel powoli się powiększa i może osiągnąć kilka centymetrów. Zwykle na początku nie boli, bywa po prostu wyczuwalnym, gładkim, kulistym guzkiem, częściej na wardze sromowej większej lub w okolicy ujść gruczołów. Może pęknąć samoistnie, wtedy z guzka wypływa gęsta, serowata lub ropna treść i zgrubienie się zmniejsza.

Jeśli do wnętrza torbieli dostaną się bakterie, rozwija się stan zapalny. Skóra nad guzkiem robi się czerwona, cieplejsza, a sama zmiana staje się bolesna i twardsza. Torbiel powiększa się szybciej, może sięgać kilku centymetrów i utrudniać chodzenie, siadanie czy zakładanie bielizny. W środku tworzy się ropień, czyli jama wypełniona ropą. Każdy krok może wtedy powodować silny ból, a niekiedy pojawia się też gorączka i złe samopoczucie.

Zapalenie i ropień gruczołu Bartholina lokalizuje się typowo w tylnej części wargi sromowej mniejszej, tuż przy wejściu do pochwy. Najczęściej wywołują je bakterie jelitowe, na przykład Escherichia coli, ale także Proteus mirabilis, Neisseria gonorrhoeae oraz beztlenowe bakterie Bacteroides. Ropień może osiągnąć rozmiar nawet piłki tenisowej, a ból nasila się przy chodzeniu, siadaniu, oddawaniu moczu i podczas stosunku. W badaniu widać napięty, bardzo bolesny, zaczerwieniony guz przy wejściu do pochwy.

Małe, niezakażone torbiele często wystarczy obserwować, ponieważ mają tendencję do samoistnego opróżnienia. Przy większych lub dokuczliwych lekarz może wykonać nacięcie i drenaż zmiany w gabinecie, zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym. Gdy mamy do czynienia z typowym ropniem Bartholina, konieczne jest szerokie nacięcie i sączkowanie jamy ropnia, a w razie potrzeby także antybiotykoterapia, zwłaszcza u ciężarnych i kobiet z osłabioną odpornością.

Przewlekle zaniedbana torbiel albo ropień mogą doprowadzić do szerzącego się stanu zapalnego w tkankach krocza, a nawet do powstania przetok. Zdarza się też, że ropnie Bartholina mają skłonność do nawrotów. W takich sytuacjach stosuje się zabiegi marsupializacji, czyli chirurgicznego wytworzenia trwałego ujścia, dzięki któremu wydzielina nie zalega i nie dochodzi do kolejnych zakażeń.

Przy niepowikłanych, niewielkich torbielach lekarz może zalecić proste metody wspomagające. Należą do nich ciepłe nasiadówki w wannie lub bidetce, delikatne osuszanie okolicy, noszenie przewiewnej, bawełnianej bielizny i unikanie ucisku oraz otarć. Takie domowe sposoby nie zastąpią jednak nacięcia i drenażu, jeżeli w torbieli powstał ropień – w takim przypadku samodzielne „czekanie aż pęknie” zwiększa ryzyko powikłań.

Infekcje bakteryjne, grzybicze i choroby przenoszone drogą płciową

Bardzo wiele guzków, krost i owrzodzeń na sromie ma tło infekcyjne. Może to być zakażenie bakteryjne, grzybicze lub wirusowe, w tym klasyczne choroby przenoszone drogą płciową. Guzki i pęcherzyki pojawiają się w przebiegu opryszczki narządów płciowych wywołanej wirusem HSV, brodawek narządów płciowych spowodowanych zakażeniem HPV, a także w przebiegu kiły oraz rzadszego w naszym klimacie wrzodu miękkiego.

Opryszczka narządów płciowych charakteryzuje się początkowym wysiewem drobnych pęcherzyków wypełnionych treścią surowiczą. Poprzedza je często intensywny świąd, mrowienie i pieczenie, a skóra bywa zaczerwieniona i obrzęknięta. Pęcherzyki są bardzo delikatne, pękają przy najmniejszym urazie i przekształcają się w bolesne nadżerki. Zmiany zwykle występują w skupiskach na wargach sromowych, w przedsionku pochwy lub okolicy odbytu. Nierzadko towarzyszy im gorączka i bolesne powiększenie węzłów pachwinowych. Opryszczka ma tendencję do nawrotów w tych samych miejscach.

Rozpoznanie opryszczki narządów płciowych stawia się zwykle na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu. W razie wątpliwości lekarz może pobrać płyn z pęcherzyka do badania w kierunku HSV. Stosuje się leki przeciwwirusowe, najczęściej acyklowir lub podobne preparaty, które skracają czas trwania objawów i zmniejszają ich nasilanie. W okresie aktywnych zmian trzeba bezwzględnie unikać współżycia, a później używać prezerwatywy, która zmniejsza, choć nie eliminuje, ryzyko zakażenia partnera.

Brodawki narządów płciowych, czyli kłykciny kończyste, są skutkiem zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego HPV, najczęściej typami 6 i 11. Zwykle zaczynają się jako małe, niebolesne guzki w kolorze skóry lub lekko różowawe szorstkie wyrośla. Z czasem mają tendencję do rozrastania się i zlewania w „kalafiorowate” skupiska. Mogą występować na wargach sromowych, w przedsionku pochwy, w okolicy odbytu, a u części pacjentek także wewnątrz pochwy. Dolegliwości ograniczają się zwykle do świądu, pieczenia lub uczucia wilgotności.

Leczenie kłykcin obejmuje metody miejscowe i zabiegowe. Stosuje się specjalne kremy przepisywane przez lekarza, które stopniowo niszczą zmiany, a także zabiegi krioterapii, laseroterapii lub chirurgicznego wycięcia większych wyrośli. Konieczna jest równoczesna ocena ryzyka onkologicznego związanego z zakażeniem HPV oraz aktualnej cytologii. Dostępne są szczepionki przeciw HPV obejmujące typy niskoonkogenne i wysokoonkogenne, które znacząco zmniejszają ryzyko zakażenia i związanych z nim powikłań.

Kiła rozpoczyna się tzw. zmianą pierwotną w miejscu wniknięcia krętka bladego. Początkowo jest to twarda, niebolesna grudka na wardze sromowej lub w przedsionku pochwy. W ciągu kilku tygodni przekształca się w owrzodzenie o gładkim, błyszczącym dnie i równych brzegach, często z towarzyszącym powiększeniem węzłów pachwinowych. Zmiana może samoistnie zagoić się po kilku tygodniach, co bywa mylące, bo choroba wcale nie ustępuje – przechodzi w kolejne stadia, prowadząc do uogólnionych wysypek, zajęcia narządów wewnętrznych i groźnych powikłań wielonarządowych.

Wrzód miękki, wywoływany przez bakterię Haemophilus ducreyi, jest w Polsce rzadki, ale warto o nim wspomnieć. Rozpoczyna się od grudki, która szybko ulega rozpadowi i tworzy bardzo bolesne, ropne owrzodzenie z intensywnie zaczerwienioną, tkliwą skórą wokół. Często współistnieje powiększenie i ropne zmiany w węzłach pachwinowych. Choroba wymaga szybkiego leczenia antybiotykami, ponieważ przebieg bywa gwałtowny.

Poza typowymi chorobami wenerycznymi, pojedyncze lub mnogie bolesne guzki, krostki i czyraki na wargach sromowych mogą być skutkiem zwykłych zakażeń bakteryjnych skóry, na przykład zapalenia mieszka włosowego po goleniu, czyraka lub ropnia. Grzybica sromu i pochwy, najczęściej wywołana przez drożdżaki Candida, daje natomiast drobne, swędzące grudki, zaczerwienienie, obrzęk i charakterystyczne, serowate upławy. Zakażenia przenoszone drogą płciową jak rzeżączka czy chlamydioza mogą współistnieć z ropniami i owrzodzeniami, choć rzadko same tworzą guzki.

Leczenie infekcyjnych guzków zależy od rozpoznanego patogenu. W opryszczce stosuje się leki przeciwwirusowe, w kile, wrzodzie miękkim i bakteryjnych czyrakach – antybiotyki, a w grzybicy preparaty przeciwgrzybicze, na przykład klotrimazol. Zawsze trzeba rozważyć równoczesne leczenie partnera seksualnego i kontrolę wyników badań po terapii. Nieleczone infekcje mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia narządów płciowych, przewlekłego bólu, problemów z płodnością, a w ciąży do zakażenia płodu i ciężkich powikłań okołoporodowych.

Żylaki sromu, wrastające włosy i reakcje alergiczne

Żylaki sromu to poszerzone, poskręcane żyły zlokalizowane w obrębie warg sromowych większych i mniejszych. Na skórze widoczne są jako sino-niebieskawe, wypukłe „sznury” lub miękkie guzki, które często zmieniają wielkość w zależności od pozycji ciała. Badania wskazują, że żylaki tej okolicy mogą występować nawet u około 34 procent kobiet z żylakami miednicy oraz u około 20 procent ciężarnych. Często współistnieją z żylakami kończyn dolnych lub odbytu.

Objawy żylaków sromu są bardzo zróżnicowane. Część kobiet nie odczuwa żadnych dolegliwości, u innych pojawia się uczucie ciężkości, rozpierania, tępego bólu, który nasila się przy długotrwałym staniu, gorących kąpielach lub współżyciu. Żylaki mogą też swędzieć lub sporadycznie krwawić po urazie. W ciąży zwykle pojawiają się w drugim–trzecim trymestrze i przeważnie stopniowo ustępują do około sześciu tygodni po porodzie, choć mają tendencję do nawrotów w kolejnych ciążach.

Postępowanie przy żylakach sromu zależy od nasilenia objawów i sytuacji chorej. U ciężarnych najczęściej wybiera się postawę wyczekującą, zalecając ograniczenie długotrwałego stania, unikanie ucisku obcisłą bielizną, odpoczynek z nogami uniesionymi oraz chłodne okłady. Po ciąży przy utrzymujących się, uciążliwych żylakach warto skonsultować się z flebologiem, który może zaproponować skleroterapię lub inne metody leczenia naczyniowego. Same żylaki sromu rzadko stanowią wskazanie do cięcia cesarskiego.

Wrastające włosy łonowe bardzo często powodują małe, bolesne guzki na wargach sromowych i wzgórku łonowym. Mechanizm jest prosty – golenie, woskowanie lub wyrywanie włosa powoduje jego złamanie i odrastanie pod kątem, przez co nie przebija on skóry, tylko zawija się pod naskórkiem. Tworzy się niewielki, zaokrąglony guzek, często z ciemniejszą skórą wokół, czasem widać włos pod powierzchnią. Zmiana może swędzieć lub boleć, a jeżeli dojdzie do zakażenia, pojawia się ropa i guzek przypomina czyrak.

Samodzielne „wydłubywanie” wrastających włosów igłą, pęsetą czy szpilką tylko zwiększa ryzyko zakażenia i powstania ropnia. Jeśli guzek boli, jest zaczerwieniony, wypełniony ropą lub wrastające włosy powtarzają się wciąż w tych samych miejscach, konieczna jest wizyta u lekarza. Może on zadecydować o zastosowaniu miejscowych maści przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych lub o nacięciu większego czyraka. Warto też rozważyć zmianę metody depilacji na delikatniejszą lub zabiegową redukcję owłosienia, na przykład laserową.

Reakcje alergiczne i podrażnienia skóry sromu objawiają się zwykle licznymi małymi grudkami, plamkami, czasem drobnymi pęcherzykami na zaczerwienionym tle. Do tego dochodzi bardzo dokuczliwy świąd i pieczenie. Uczulenie mogą wywołać płyny do higieny intymnej, płyny do prania, wkładki i podpaski, lateksowe prezerwatywy, perfumowane chusteczki, barwniki w bieliźnie oraz niektóre maści czy żele. Obraz jest zwykle bardziej uogólniony, nie ma cech głębokiego ropnia ani dużego, pojedynczego guzka.

Podstawą leczenia reakcji alergicznych jest eliminacja podejrzanego alergenu. W praktyce oznacza to zmianę środków do prania, kosmetyków, rezygnację z pachnących wkładek czy żeli i noszenie przewiewnej, bawełnianej bielizny. Lekarz może zalecić krótkotrwałe stosowanie miejscowych preparatów przeciwświądowych i przeciwzapalnych. Trzeba jednak mieć świadomość, że przewlekły, uporczywy świąd oraz liczne grudki w jednym obszarze mogą być także objawem zmian przednowotworowych VIN, dlatego nawracające objawy zawsze wymagają diagnostyki różnicowej.

Włókniaki, zmiany przednowotworowe i rak sromu

Włókniaki sromu to jedne z najczęstszych łagodnych nowotworów tej okolicy. W formie miękkiej przybierają postać zwisającej na cienkiej szypule grudki w kolorze skóry lub lekko ciemniejszego odcienia, niekiedy o workowatym kształcie. W formie twardej są to bardziej zwarte guzki uniesione ponad powierzchnię skóry, o barwie od cielistej do jasnobrązowej. Zwykle nie bolą, ale przy większych rozmiarach mogą ocierać się o bieliznę, utrudniać współżycie lub przeszkadzać estetycznie.

Inne łagodne guzy sromu to między innymi tłuszczaki, naczyniaki oraz przerośnięte gruczoły łojowe. Tłuszczak to miękki, wyraźnie ruchomy guzek podskórny, który może osiągnąć nawet kilkanaście centymetrów. Nie ma tendencji do zezłośliwienia, ale przy większych rozmiarach przeszkadza przy siadaniu i chodzeniu. Naczyniaki wyglądają jak czerwone lub fioletowe grudki, które bledną pod uciskiem, ponieważ są skupiskiem poszerzonych naczyń krwionośnych. Przerośnięte gruczoły łojowe tworzą miękkie guzki w okolicy mieszków włosowych, często mnogie. Małe, nieuciążliwe zmiany zwykle wystarczy obserwować, ale zawsze powinien je ocenić lekarz.

Podstawową metodą leczenia łagodnych guzów sromu jest ich usunięcie. W zależności od rodzaju zmiany i preferencji pacjentki stosuje się wycięcie chirurgiczne, krioterapię lub laseroterapię. Niewielkie, bezobjawowe włókniaki i tłuszczaki nie muszą być usuwane natychmiast, ponieważ nie mają tendencji do przemiany złośliwej. Wielu kobietom przeszkadzają jednak estetycznie lub drażnią się o bieliznę, dlatego zabieg wykonuje się także ze względów komfortu.

Zmiany przednowotworowe sromu, czyli śródnabłonkowa neoplazja sromu VIN, to wyraźnie odgraniczone ogniska zmienionej skóry. Mogą przyjmować postać szorstkich, chropowatych pól, drobnych grudek, plamek, ognisk nadmiernego rogowacenia z łuszczeniem, czasem o różnym zabarwieniu. Często występują liczne drobne grudki, które zlewają się w większe ognisko. Bardzo typowym objawem jest uporczywy, miejscowy świąd, który trwa tygodniami lub miesiącami i słabo reaguje na zwykłe maści przeciwgrzybicze czy przeciwalergiczne.

Rak płaskonabłonkowy sromu, stanowiący około 90 procent nowotworów tej okolicy, dzieli się na dwie główne postacie. Pierwsza, związana z infekcją HPV wysokoonkogennym, częściej dotyczy młodszych kobiet, bywa powiązana z wczesną inicjacją seksualną i częstą zmianą partnerów. Druga, niezależna od HPV, występuje głównie u kobiet starszych, po menopauzie, i wiąże się z przewlekłymi zaburzeniami hormonalnymi, niskim poziomem estrogenów oraz chorobami skóry jak liszaj twardzinowy. Obie postacie mogą być poprzedzone stanami przedrakowymi VIN.

Epidemiologicznie rak sromu odpowiada za około 5 procent nowotworów narządów płciowych kobiety. W Polsce rozpoznaje się go rocznie u około 350–400 kobiet, przy czym większość pacjentek to panie w wieku 70–79 lat, a średni wiek zachorowania wynosi około 67 lat. Jednocześnie coraz częściej notuje się przypadki u kobiet młodszych, także poniżej 40. roku życia. Zdecydowana większość, około 90 procent, to rak płaskonabłonkowy.

Objawy raka sromu są bardzo zróżnicowane. Może on przyjmować postać guzka lub guza z owrzodzeniem na szczycie, rosnąć egzofitycznie, czyli „kalafiorowato” na zewnątrz, albo endofitycznie, drążąc w głąb tkanek. Zwykle cechuje go nagły wzrost i szybkie powiększanie się zmiany, skłonność do krwawienia, pojawienie się nietypowej, często cuchnącej wydzieliny oraz przewlekły świąd. W bardziej zaawansowanych stadiach pojawia się ból przy oddawaniu moczu i stolca oraz powiększenie węzłów pachwinowych.

Do najważniejszych czynników ryzyka raka sromu zalicza się przewlekłe zakażenia wirusowe HPV i HSV, stany obniżonej odporności, na przykład przy cukrzycy, ciąży, chorobach autoimmunologicznych czy po przeszczepach, a także palenie papierosów, które kilkukrotnie zwiększa ryzyko zachorowania. Ogromne znaczenie ma liszaj twardzinowy sromu, w przebiegu którego ryzyko raka może wzrosnąć nawet kilkadziesiąt razy. Znaczenie mają też czynniki socjodemograficzne i zachowania seksualne, wczesny wiek inicjacji i liczni partnerzy.

Diagnostyka raka sromu opiera się na dokładnym badaniu klinicznym, wulwoskopii i biopsji z oceną histopatologiczną. Lekarz bada również węzły chłonne pachwinowe palpacyjnie, a w specjalistycznych ośrodkach wykonuje się badanie węzła wartowniczego. Pomocne są także badania obrazowe, które oceniają zasięg nacieku. Leczenie stanów przedrakowych często ma charakter zachowawczy – stosuje się maści immunomodulujące, preparaty hamujące rozrost nabłonka oraz terapię fotodynamiczną. Przy raku inwazyjnym podstawą jest leczenie chirurgiczne, od miejscowego wycięcia zmiany po rozległe operacje z usunięciem sromu i węzłów chłonnych, niekiedy uzupełnione radioterapią lub chemioradioterapią.

Guzek na wardze sromowej, który nagle się pojawia i szybko rośnie, ma „kalafiorowaty” charakter, łatwo ulega owrzodzeniu i krwawieniu, towarzyszy mu przewlekły, miejscowy świąd lub twarde powiększenie węzłów pachwinowych, jest sygnałem alarmowym i wymaga pilnej konsultacji u ginekologa lub onkologa.

Jak wygląda większy guzek na wardze sromowej i na co zwrócić uwagę?

Większy guzek na wardze sromowej może wyglądać bardzo różnie. Czasem jest to pojedyncze, gładkie zgrubienie pod skórą, innym razem napięty, zaczerwieniony ropień, kulista torbiel wypełniona treścią, szorstka, „kalafiorowata” brodawka, liczne drobne grudki lub płytkie owrzodzenie z krwawieniem. Nie liczy się tylko sama średnica zmiany, ale przede wszystkim jej kształt, barwa, konsystencja, ruchomość względem podłoża oraz objawy towarzyszące, takie jak ból, świąd, wydzielina czy gorączka.

Opisując guzek lekarzowi, zwróć uwagę na kilka cech klinicznych:

• kolor zmiany – czy jest w kolorze skóry, czerwona, żółtawa, sino-niebieskawa, fioletowa lub z miejscami ciemniejszej pigmentacji,
• kształt i powierzchnia – czy guzek jest gładki i regularny, czy raczej nieregularny, brodawkowaty lub „kalafiorowaty”,
• konsystencja – miękka, sprężysta, elastyczna, twarda jak kamień,
• ruchomość – czy zmiana przesuwa się pod palcem względem podłoża, czy wydaje się przyrośnięta,
• bolesność – czy boli spontanicznie, tylko przy dotyku, czy wcale,
• obecność wydzieliny – ropa, treść serowata, surowicza lub krew, sączenie się z owrzodzenia,
• liczba zmian – pojedynczy guzek czy liczne grudki, krostki lub pęcherzyki,
• dokładna lokalizacja – warga większa, mniejsza, okolica łechtaczki, przedsionek pochwy, okolice odbytu,
• tempo wzrostu – czy zmiana pojawiła się nagle i szybko się powiększa, czy rośnie powoli od miesięcy,
• objawy subiektywne – świąd, pieczenie, uczucie rozpierania, obecność nieprzyjemnego zapachu.

W praktyce różne przyczyny mają dość charakterystyczny wygląd, choć nigdy nie jest to rozpoznanie pewne. Kaszak lub niewielka torbiel zastoinowa to zwykle gładki, dobrze odgraniczony, kulisty guzek w kolorze skóry lub lekko żółtawy. Ropień Bartholina objawia się jako czerwony, napięty, bardzo bolesny guzek przy wejściu do pochwy, utrudniający każdy ruch. Żylak sromu ma sino-niebieskawą barwę, jest miękki i kręty, przypomina pogrubiałą żyłę. Kłykciny kończyste wyglądają jak szorstkie, kalafiorowate brodawki, często mnogie, a opryszczka to grupa małych, bolesnych pęcherzyków i nadżerek. Guzek spowodowany wrastającym włosem bywa mały, często ciemniejszy, czasem z ropną czopką.

Paradoksalnie nawet liczne, małe, swędzące grudki, które trudno uznać za „duże”, mogą nieść większe ryzyko niż pojedynczy, niebolesny kaszak. Tak może wyglądać na przykład VIN lub przewlekłe, przedrakowe dermatozy sromu. Z kolei duży, miękki tłuszczak czy torbiel zastoinowa bywa całkowicie łagodna, choć bardzo niekomfortowa. Dlatego ocena wyłącznie „na oko”, bez badania i ewentualnej biopsji, nigdy nie wystarcza do postawienia ostatecznego rozpoznania.

Bardzo ważne są objawy towarzyszące poza samym guzkiem. Zwróć uwagę na świąd, pieczenie, obecność upławów o zmienionej barwie lub zapachu, krwawienia kontaktowe, ból przy współżyciu, oddawaniu moczu lub stolca. Do tego dochodzą objawy ogólne – gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, bolesne powiększenie węzłów pachwinowych. Wszystkie te informacje warto zanotować i dokładnie przekazać lekarzowi, bo pomagają ukierunkować diagnostykę.

Jak diagnozuje się większy guzek na wardze sromowej?

Diagnostyka guzka na wardze sromowej zaczyna się od szczegółowego wywiadu i badania ginekologicznego. Lekarz ogląda srom w dobrym oświetleniu, ocenia skórę, błony śluzowe i samą zmianę, a w razie potrzeby wykonuje badanie wewnętrzne i ocenia przedsionek pochwy. W zależności od podejrzenia zleca badania dodatkowe – laboratoryjne, mikrobiologiczne, obrazowe lub histopatologiczne. Celem jest odróżnienie zmian łagodnych i infekcyjnych od stanów przednowotworowych oraz nowotworów złośliwych.

W wywiadzie ginekolog szczególnie dokładnie pyta o czas trwania zmiany, dynamikę jej wzrostu, liczbę i lokalizację guzków, ból, świąd, krwawienia oraz wydzielinę. Interesuje go także to, kiedy ostatnio była wykonywana depilacja, czy doszło do otarcia, zadrapania lub urazu podczas współżycia. Ważna jest aktywność seksualna – rodzaje stosunków, liczba partnerów, stosowane zabezpieczenie, przebyte choroby weneryczne. Lekarz pyta także o choroby przewlekłe, w tym cukrzycę, choroby autoimmunologiczne, leki obniżające odporność, palenie papierosów oraz ewentualną ciążę.

Istotną częścią diagnostyki jest ocena czynników ryzyka raka sromu i zmian przedrakowych. Należą do nich przebyte i aktualne infekcje HPV i HSV, przewlekłe choroby skóry jak liszaj twardzinowy, immunosupresja oraz wieloletnie palenie. Ginekolog analizuje też wyniki wcześniejszych cytologii, ewentualne zabiegi na szyjce macicy i informacje o innych nowotworach ginekologicznych w rodzinie. Dane z wywiadu połączone z obrazem klinicznym guzka pozwalają zaplanować dalsze badania – na przykład wymaz w kierunku zakażeń, kolposkopię sromu czy ukierunkowaną biopsję.

Jak wygląda wizyta u ginekologa przy guzku na sromie?

Standardowa wizyta z powodu guzka na wardze sromowej zaczyna się od rozmowy z lekarzem, a następnie badania na fotelu ginekologicznym. W razie potrzeby specjalista od razu pobiera materiał do badań, na przykład wymaz w kierunku infekcji lub wycinek do badania histopatologicznego. Cała wizyta nie trwa długo, ale pozwala w większości przypadków określić, czy zmiana ma charakter zapalny, łagodny, czy wymaga pilniejszej, onkologicznej diagnostyki.

W czasie rozmowy ginekolog może zapytać, kiedy dokładnie zauważyłaś guzek i czy jego wielkość zmienia się z czasem. Dopyta, czy podobne zmiany pojawiały się wcześniej, czy guzek boli, swędzi, krwawi, wydziela ropę lub wodnistą treść. Ważne są też informacje, czy stosowałaś już jakieś maści, okłady, antybiotyki miejscowe, czy przyjmujesz leki ogólnoustrojowo. Lekarz zapyta o życie seksualne, ewentualny uraz podczas ostatniego stosunku, ostatnią depilację oraz o to, czy jesteś w ciąży lub ją planujesz.

Badanie przedmiotowe zaczyna się od dokładnego obejrzenia sromu w dobrym oświetleniu. Ginekolog ocenia skórę, błonę śluzową, kształt i powierzchnię guzka, jego barwę i otoczenie. Następnie delikatnie palpacyjnie sprawdza konsystencję, bolesność i ruchomość zmiany, ocenia przedsionek pochwy, okolice odbytu i ujście cewki moczowej. Zawsze powinien też zbadać węzły chłonne pachwinowe, ponieważ ich powiększenie lub bolesność może świadczyć o procesie zapalnym lub nowotworowym. Na tej podstawie decyduje, czy wystarczy leczenie miejscowe i obserwacja, czy konieczne są badania dodatkowe i pilniejsza kontrola.