Ptasia grypa – jak objawia się u ludzi?

Niepokoi Cię ptasia grypa i zastanawiasz się, jak rozpoznać ją u ludzi. W tym artykule dowiesz się, jakie objawy powinny zwrócić Twoją uwagę, jak przebiega choroba i kto jest najbardziej narażony. Poznasz też zasady diagnostyki, leczenia i skutecznej profilaktyki.

Czym jest ptasia grypa i jak dochodzi do zakażenia ludzi?

Ptasia grypa, nazywana także wysoce zjadliwą grypą ptaków HPAI, to choroba wirusowa wywoływana przez wirusy grypy typu A, przede wszystkim podtypy H5N1, H7N9 oraz H9N2. Zasadniczo jest to infekcja odzwierzęca, która krąży głównie wśród ptaków dzikich i hodowlanych, zwłaszcza wśród drobiu. Wirus grypy ptaków ma jednak zdolność do częstych mutacji, dlatego potrafi przekraczać barierę gatunkową i w określonych warunkach zakażać także inne ssaki oraz człowieka, powodując ciężkie zapalenie układu oddechowego.

Do zakażenia człowieka ptasią grypą dochodzi najczęściej poprzez kontakt ze środowiskiem, w którym bytują chore ptaki oraz ich wydzieliny:

• bezpośredni kontakt z chorym lub padłym ptactwem, szczególnie przy pracach w kurnikach, na fermach czy przy utylizacji ptaków,
• kontakt z wydzielinami i wydalinami, takimi jak kał, ślina, wydzielina z nosa czy wydzielina z dróg oddechowych zakażonych ptaków,
• kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, sprzętem rolniczym, odzieżą roboczą, obuwiem, środkami transportu czy wodą skażoną wirusem w miejscach bytowania dzikiego ptactwa.

Jakie są najczęstsze objawy ptasiej grypy u ludzi?

Wczesne objawy ptasiej grypy u człowieka bardzo przypominają grypę sezonową, co utrudnia samodzielne odróżnienie tych infekcji. Zazwyczaj pojawia się wysoka gorączka, zwykle powyżej 38 stopni Celsjusza, której towarzyszy suchy, męczący kaszel oraz ból gardła nasilający się przy połykaniu. Często występują także rozlane bóle mięśniowo stawowe, uczucie rozbicia, silne zmęczenie i ogólne osłabienie, przez co wiele osób na początku traktuje infekcję jak „zwykłe przeziębienie” lub typową grypę.

W przebiegu ptasiej grypy u ludzi mogą pojawić się również mniej typowe dolegliwości, na które warto zwrócić szczególną uwagę:

• objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, nawracające wymioty, wodnista biegunka czy ból brzucha o różnym nasileniu,
• zaczerwienienie oczu i zapalenie spojówek, niekiedy z uczuciem piasku pod powiekami, łzawieniem, światłowstrętem lub obrzękiem powiek,
• w niektórych przypadkach to właśnie dolegliwości oczne mogą być dominujące, a objawy oddechowe pojawiają się później lub są bardzo łagodne.

Ptasia grypa u ludzi na tle „zwykłej” grypy sezonowej wyróżnia się przede wszystkim znacznie cięższym przebiegiem i większym ryzykiem groźnych powikłań. Częściej i szybciej rozwija się zapalenie płuc o ciężkim charakterze, które może prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej i konieczności leczenia w oddziale intensywnej terapii. Istotne jest też to, że obecnie wirus ptasiej grypy nie przenosi się łatwo między ludźmi, a do zakażeń dochodzi głównie po kontakcie z ptakami, co odróżnia go od grypy sezonowej szerzącej się drogą kropelkową w populacji.

Przebieg choroby i okres inkubacji

Okres inkubacji, czyli czas od wniknięcia wirusa do organizmu do pojawienia się pierwszych objawów, w przypadku ptasiej grypy wynosi najczęściej od 3 do 5 dni. Zdarza się jednak, że objawy wystąpią już po 2 dniach od narażenia lub dopiero po dłuższym czasie. Opisywane są sytuacje, kiedy okres wylęgania wydłużał się nawet do 17 dni, co utrudnia jednoznaczne powiązanie infekcji z konkretnym kontaktem z ptactwem.

Ptasia grypa u ludzi nie zawsze przebiega ciężko, a u części zakażonych może mieć postać skąpoobjawową lub nawet bezobjawową. Brak wyraźnych symptomów nie wyklucza jednak obecności wirusa w organizmie, dlatego osoby z grup podwyższonego ryzyka, narażone zawodowo na kontakt z ptactwem, powinny być szczególnie czujne nawet przy niewielkich dolegliwościach grypopodobnych. To ważne z punktu widzenia wczesnej diagnostyki i ograniczania dalszych zakażeń w środowisku pracy.

Na cięższy przebieg ptasiej grypy narażone są zwłaszcza określone grupy pacjentów:

• osoby z obniżoną odpornością, w tym chorzy onkologiczni, po przeszczepach lub przewlekle przyjmujący leki immunosupresyjne,
• kobiety w ciąży, u których fizjologiczne zmiany w układzie odpornościowym sprzyjają cięższym infekcjom,
• dzieci poniżej 5. roku życia, ze względu na niedojrzały układ immunologiczny,
• osoby starsze powyżej 65. roku życia, u których częściej współistnieją choroby przewlekłe układu krążenia czy oddechowego,
• osoby zawodowo narażone na kontakt z ptactwem, takie jak hodowcy drobiu, pracownicy ferm, pracownicy ubojni, lekarze weterynarii i osoby zajmujące się utylizacją padłych ptaków.

W przypadku wystąpienia objawów grypopodobnych po kontakcie z ptactwem, zawsze poinformuj personel medyczny o tym fakcie jeszcze przed wejściem do przychodni lub szpitala, aby można było szybko zastosować właściwe środki ochrony i skierować Cię na odpowiednią diagnostykę.

Diagnostyka i leczenie ptasiej grypy

Rozpoznanie ptasiej grypy opiera się na połączeniu dokładnego wywiadu epidemiologicznego z badaniami laboratoryjnymi i obrazowymi. Lekarz zawsze dopytuje o ewentualny kontakt z drobiem lub dzikim ptactwem, pobyt na fermie, uczestnictwo w utylizacji padłych ptaków czy wizytę w rejonach, gdzie stwierdzono ogniska choroby. Następnie zleca specjalistyczne testy, przede wszystkim testy PCR, które wykrywają materiał genetyczny wirusa w pobranym wymazie z dróg oddechowych. Uzupełniająco wykonuje się badania serologiczne oraz posiewy wirusologiczne w wyspecjalizowanych laboratoriach, a przy podejrzeniu zapalenia płuc – zdjęcie RTG lub tomografię komputerową klatki piersiowej.

W leczeniu ptasiej grypy stosuje się leki przeciwwirusowe z grupy inhibitorów neuraminidazy, takie jak oseltamiwir czy zanamiwir. Największą skuteczność uzyskuje się, gdy terapia zostanie rozpoczęta w ciągu pierwszych 48 godzin od pojawienia się objawów, dlatego nie warto zwlekać z kontaktem z lekarzem. Obok leków przeciwwirusowych ogromne znaczenie ma leczenie wspomagające, obejmujące tlenoterapię u osób z dusznością, płynoterapię w przypadku odwodnienia, leki przeciwgorączkowe oraz w razie potrzeby intensywny nadzór w warunkach szpitalnych.

Kiedy należy pilnie szukać pomocy medycznej?

• narastająca duszność, uczucie braku powietrza lub trudności w oddychaniu, szczególnie w spoczynku,
• silny ból w klatce piersiowej, który nasila się przy oddychaniu lub kaszlu,
• wysoka gorączka, która utrzymuje się mimo przyjmowania leków przeciwgorączkowych lub szybko narasta,
• zaburzenia świadomości, splątanie, omamy, problemy z kontaktem logicznym,
• drgawki, nagłe omdlenia bądź inne niepokojące objawy neurologiczne.

Wczesne zgłoszenie się po pomoc medyczną przy podejrzeniu ptasiej grypy ma ogromne znaczenie dla rokowania, ponieważ szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia przeciwwirusowego wyraźnie zmniejsza ryzyko zgonu oraz ciężkich powikłań wielonarządowych. Dzięki temu można również szybciej zastosować odpowiednie procedury izolacyjne i ograniczyć dalsze szerzenie się choroby w otoczeniu pacjenta.

Jak skutecznie zapobiegać zakażeniu ptasią grypą?

• unikaj bezpośredniego kontaktu z dzikim ptactwem oraz padłymi ptakami i innymi zwierzętami, szczególnie w rejonach, gdzie stwierdzono ogniska ptasiej grypy,
• zawsze myj ręce wodą z mydłem po pobycie w miejscach bytowania ptaków, na targach drobiu, w kurnikach czy przy pracach porządkowych w gospodarstwie,
• stosuj rękawiczki ochronne, maseczkę i odzież roboczą podczas pracy z drobiem lub przy sprzątaniu odchodów ptaków,
• nie dotykaj gołymi rękami martwych ptaków, a każdy przypadek masowego padnięcia ptactwa zgłaszaj odpowiednim służbom weterynaryjnym lub sanitarnym,
• unikaj spożywania surowego mięsa drobiowego i jaj, a deski, noże i inne przedmioty mające kontakt z surowym mięsem dokładnie myj detergentem.

Wirus ptasiej grypy ulega zniszczeniu podczas obróbki cieplnej w temperaturze przekraczającej 70 stopni Celsjusza, dlatego dobrze ugotowane lub usmażone mięso drobiowe i jaja są bezpieczne, natomiast samo zamrażanie produktów nie niszczy wirusa.

Jeżeli chodzi o szczepienia, dostępna obecnie szczepionka przeciwko wybranym szczepom ptasiej grypy jest przeznaczona głównie dla osób z grup wysokiego ryzyka, takich jak pracownicy dużych ferm czy lekarze weterynarii. Jednocześnie eksperci WHO zalecają coroczne szczepienie przeciwko grypie sezonowej, ponieważ zmniejsza ono prawdopodobieństwo jednoczesnego zakażenia kilkoma szczepami grypy u jednego człowieka. W efekcie ogranicza to ryzyko zmienności genetycznej wirusów w organizmie i może obniżać szansę powstania nowych, bardziej niebezpiecznych wariantów, a także redukuje ryzyko ciężkiego przebiegu zwykłej grypy.