Jakie badania mogę wykonać, aby wcześnie wykryć raka?

Nie ma jednego badania, które „wykrywa raka w całym organizmie”, ale możesz realnie zmniejszyć ryzyko późnej diagnozy, łącząc badania przesiewowe (mammografia, cytologia, test na krew utajoną w kale, kolonoskopia, niskodawkowa TK płuc) z badaniami krwi, USG i uważną obserwacją własnego ciała. Największy wpływ na wczesne wykrycie mają programy profilaktyczne finansowane przez NFZ oraz regularne „przeglądy” u lekarza rodzinnego i samobadanie. Jeśli chcesz krok po kroku uporządkować, jakie badania warto wykonać i w jakim wieku, przeczytaj ten poradnik.

Jakie badania pomagają wykryć raka na wczesnym etapie?

Guz nowotworowy zwykle rośnie latami, zanim da wyraźne objawy. Rak płuca może rozwijać się nawet około 10 lat, zanim pojawi się kaszel czy duszność, a rak piersi osiąga 1 cm po ok. 7–8 latach wzrostu. Na tym etapie często nie widać nic w badaniach podstawowych, a chory czuje się zupełnie zdrowy. Jeśli czekasz na „oczywiste” dolegliwości, choroba często jest już zaawansowana, trudniejsza do wyleczenia i wymaga bardziej obciążającego leczenia.

Domu nie naprawiasz dopiero wtedy, gdy zawali się dach. Robisz przeglądy techniczne, żeby wyłapać przeciek czy pęknięcie ściany, zanim dojdzie do katastrofy. Podobnie działają badania profilaktyczne – wykonywane regularnie, w określonym wieku lub przy podwyższonym ryzyku pozwalają wykryć stan przedrakowy albo bardzo mały guz, który można leczyć z wysoką szansą na trwałe wyleczenie.

Do wczesnego wykrywania nowotworów wykorzystuje się kilka dużych grup badań. Badania przesiewowe populacyjne (np. mammografia, cytologia) są kierowane do określonych roczników i realnie zmniejszają śmiertelność. Badania krwi pomagają wychwycić nieprawidłowości, które wymagają dalszej diagnostyki onkologicznej. Badania obrazowe (USG, RTG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, badania radioizotopowe) uwidaczniają niewielkie ogniska nowotworowe. Badania endoskopowe (gastroskopia, kolonoskopia, bronchofiberoskopia, laryngoskopia) pozwalają obejrzeć narząd „od środka” i pobrać wycinek. Uzupełnieniem są testy genetyczne, markery nowotworowe oraz samobadanie i świadoma obserwacja ciała.

W praktyce to właśnie kilka badań przesiewowych ma udowodniony wpływ na spadek śmiertelności z powodu raka i warto je traktować jak obowiązkowy przegląd zdrowia:

• mammografia – dla kobiet w wieku 50–69 lat, zazwyczaj co 2 lata, w ramach programu wczesnego wykrywania raka piersi,
• cytologia szyjki macicy – dla kobiet 25–59 lat, standardowo co 3 lata, a częściej przy nieprawidłowych wynikach,
• test na krew utajoną w kale (najczęściej immunochemiczny iFOBT) i kolonoskopia – w profilaktyce raka jelita grubego u osób po 40.–50. roku życia, z różną częstością zależnie od wyniku i grupy ryzyka,
• niskodawkowa tomografia komputerowa płuc – dla osób 55–74 lata z wysokim ryzykiem raka płuca związanym głównie z paleniem,
• badania skóry z użyciem dermatoskopu – u osób z licznymi znamionami lub niepokojącymi zmianami skórnymi.

Aby uporządkować podstawowe badania przesiewowe, warto spojrzeć na nie jak na „harmonogram przeglądów” dla poszczególnych narządów:

Nie istnieje badanie, które „załatwia temat” wszystkich nowotworów naraz. Zestaw badań trzeba dobrać indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, płeć, styl życia (np. palenie tytoniu), choroby współistniejące i obciążenia rodzinne. W praktyce najlepiej zaplanować taki pakiet razem z lekarzem rodzinnym lub lekarzem POZ, który zna Twoją dokumentację medyczną.

Jakie są podstawowe badania profilaktyczne na raka wykonywane z krwi?

Klasyczne badania krwi nie są „testem na raka”, ale często jako pierwsze pokazują, że w organizmie dzieje się coś poważniejszego. Nieprawidłowa morfologia, bardzo wysokie OB czy zaburzone próby wątrobowe mogą być jednym z sygnałów ostrzegawczych, które skłaniają lekarza do zlecenia dokładniejszej diagnostyki onkologicznej.

W profilaktyce ogólnej zwykle zleca się następujące badania krwi i każde z nich może w połączeniu z objawami sugerować chorobę nowotworową:

• morfologia krwi z rozmazem – w chorobach nowotworowych może pojawić się niedokrwistość, nieprawidłowa liczba leukocytów (leukocytoza lub leukopenia), małopłytkowość albo obecność nieprawidłowych komórek,
• OB i CRP – bardzo wysokie OB lub przewlekle podwyższone CRP bez oczywistej przyczyny zapalnej budzi czujność w kierunku chorób przewlekłych, w tym nowotworów,
• podstawowe parametry biochemiczne, w tym próby wątrobowe (np. ALT, AST, ALP, bilirubina) – mogą sygnalizować zajęcie wątroby przez proces nowotworowy lub nowotwory pierwotne tego narządu,
• parametry funkcji nerek (kreatynina, eGFR) i elektrolity – niektóre guzy lityczne kości czy nowotwory nerek wpływają na gospodarkę wapniowo-fosforanową i czynność nerek,
• glukoza i profil lipidowy – nie są specyficzne dla raka, ale pokazują ogólny stan metaboliczny, który wpływa na ryzyko wielu chorób, w tym części nowotworów.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić również inne badania, na przykład LDH, poziom immunoglobulin, stężenie wapnia czy ferrytynę. Ich nieprawidłowe wartości mogą towarzyszyć chłoniakom, białaczkom czy przerzutom do kości. Interpretacja takich wyników zawsze należy do lekarza, bo te same odchylenia bywają obecne także w wielu chorobach nienowotworowych.

Szczególną grupę badań krwi stanowią markery nowotworowe. To substancje produkowane przez komórki raka lub przez zdrowe tkanki w odpowiedzi na proces nowotworowy. Do najczęściej oznaczanych należą m.in. PSA, CA 125, CA 15-3, CA 19-9, CEA, AFP, CYFRA 21-1. Używa się ich głównie do oceny zaawansowania choroby, monitorowania leczenia i wykrywania nawrotów. Nie nadają się do rutynowych badań profilaktycznych u osób bez objawów, bo ich stężenie może rosnąć także w wielu stanach łagodnych.

Jakie badania obrazowe najczęściej wykorzystuje się do wczesnego wykrywania nowotworów?

Badania obrazowe pozwalają zobaczyć w organizmie coś, czego nie widać ani nie czuć. Dzięki nowoczesnym aparatom można wychwycić ogniska nowotworowe mniejsze niż 1 cm, ocenić dokładne położenie guza, jego stosunek do sąsiednich struktur oraz obecność przerzutów. Na tej podstawie zespoły onkologiczne planują zabiegi operacyjne, radioterapię czy chemioterapię.

We wczesnym wykrywaniu raka stosuje się kilka typów badań obrazowych, z których każde ma swoje zalety i ograniczenia:

• USG (ultrasonografia) – badanie bez promieniowania, dobrze pokazuje narządy jamy brzusznej, miednicy, tarczycę, piersi i narządy moczowo‑płciowe, ale gorzej widzi struktury „zasłonięte” przez kości czy gaz,
• RTG klatki piersiowej – proste, szybkie, z niewielką dawką promieniowania, przydatne w ocenie płuc i śródpiersia, ale znacznie mniej czułe niż tomografia komputerowa w wykrywaniu małych zmian,
• mammografia – specjalistyczne badanie RTG piersi, stosowane w programach przesiewowych w kierunku raka piersi, szczególnie skuteczne u kobiet po 50. roku życia,
• tomografia komputerowa (TK) – badanie warstwowe całego ciała lub wybranego obszaru, bardzo dokładne, ale związane z większą dawką promieniowania rentgenowskiego,
• rezonans magnetyczny (MRI) – świetnie obrazuje tkanki miękkie bez promieniowania jonizującego, przydatny m.in. w diagnostyce mózgu, miednicy, wątroby czy zaawansowanego raka piersi,
• badania endoskopowe z kamerą (np. gastroskopia, kolonoskopia, laryngoskopia, bronchoskopia) – pozwalają „zajrzeć” do wnętrza narządu i od razu pobrać wycinek do badania histopatologicznego,
• badania radioizotopowe, takie jak scyntygrafia czy pozytonowa tomografia emisyjna (PET) – wykrywają ogniska nowotworowe na podstawie zwiększonego metabolizmu lub wychwytu znacznika, często używane do poszukiwania przerzutów.

USG jest często badaniem pierwszego rzutu. Umożliwia ocenę jamy brzusznej, miednicy mniejszej, tarczycy, piersi, jąder, prostaty oraz wielu innych narządów bez użycia promieniowania. Lekarz może w czasie jednego badania wykryć guz wątroby, torbiel jajnika czy nieprawidłowy węzeł chłonny i od razu zdecydować, jakie kolejne kroki są potrzebne. Według relacji pacjentów to właśnie przypadkowo wykonane USG jamy brzusznej często jako pierwsze ujawnia guzy nerek czy wątroby.

RTG klatki piersiowej oraz mammografia należą do najczęściej wykonywanych badań okresowych. RTG płuc u dorosłych wykonuje się zwykle raz na dwa lata, a u palaczy oraz osób narażonych zawodowo nawet co rok. Mammografia w programach przesiewowych jest zalecana co 2 lata u kobiet 50–69 lat. W obu przypadkach dawka promieniowania jest umiarkowana, a korzyść z wczesnego wykrycia raka płuca czy piersi znacznie przewyższa ewentualne ryzyko, jeśli badania są wykonywane z rozsądkiem.

Tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz badania radioizotopowe, takie jak scyntygrafia czy PET, są zwykle kolejnym etapem diagnostyki. TK i MRI pozwalają ocenić dokładną wielkość i zasięg guza, a badania izotopowe pomagają wykryć przerzuty, często zanim staną się widoczne w prostszych badaniach. Z uwagi na większe obciążenie organizmu (dawka promieniowania, środek kontrastowy, długi czas badania) o ich wykonaniu zawsze decyduje lekarz, biorąc pod uwagę wszystkie korzyści i ryzyko.

Przy planowaniu badań obrazowych informuj lekarza o wszystkich niedawno wykonanych RTG i tomografiach komputerowych oraz nie zamawiaj na własną rękę „profilaktycznych” TK czy PET – rodzaj badania i odstępy między nimi powinien ustalić lekarz, tak aby dawka promieniowania była możliwie jak najmniejsza.

Jak samobadanie i obserwacja ciała pomagają szybciej wykryć raka?

„Czujność onkologiczna” pacjenta oznacza, że uważnie obserwujesz własne ciało i reagujesz na zmiany, które utrzymują się dłużej niż kilka tygodni. Samobadanie nie zastępuje profesjonalnej diagnostyki, ale często to właśnie Ty jako pierwszy zauważasz coś nowego – guzek w piersi, zmienione znamię czy krew w stolcu – i dzięki temu szybciej trafiasz do lekarza.

Elementy samokontroli, które warto wprowadzić do codzienności, są proste i zajmują kilka minut w miesiącu:

• samobadanie piersi – raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki, z dokładnym omacaniem całej piersi i dołów pachowych,
• samokontrola skóry i znamion – oglądanie całej powierzchni ciała, także skóry głowy, pleców, przestrzeni między palcami i podeszw, najlepiej przy dobrym świetle i z użyciem lusterka,
• oglądanie jamy ustnej – kontrola języka, policzków, podniebienia i dziąseł w poszukiwaniu białych lub czerwonych plam, owrzodzeń czy zgrubień,
• obserwacja jąder – omacanie jąder pod prysznicem, zwłaszcza u młodych mężczyzn, w poszukiwaniu nowych guzków lub powiększenia jednego jądra,
• wyczuwanie węzłów chłonnych – szyja, doły pachowe, pachwiny, czy nie pojawiły się twarde, niebolesne, powiększone węzły,
• zwracanie uwagi na krew w stolcu lub moczu – świeża krew, ciemnobrunatny stolec lub krwiomocz wymagają zawsze konsultacji lekarskiej,
• obserwacja innych niepokojących objawów – przewlekła chrypka, ból gardła, trudności w przełykaniu, przewlekłe zmęczenie, utrata masy ciała bez diety.

Pilnej wizyty u lekarza wymagają zwłaszcza sytuacje, gdy nowa zmiana utrzymuje się powyżej 3 tygodni. Chodzi m.in. o nagłe powiększenie lub zmianę koloru znamienia, pojawienie się twardego guzka w piersi lub jądrze, utrzymujący się ból lub chrypka, której nic nie tłumaczy, a także niezamierzoną utratę masy ciała, nocne poty czy długo trwający stan podgorączkowy. Do objawów alarmowych należą też krew w stolcu, moczu lub plwocinie oraz przedłużające się bóle kostne.

Raz w miesiącu zrób sobie „przegląd własnego ciała” – skontroluj piersi, jądra, skórę (także pod włosami), jamę ustną, węzły chłonne na szyi i w pachach oraz sprawdź, czy nie pojawiły się ślady krwi w stolcu lub moczu, a każdą zmianę utrzymującą się dłużej niż kilka tygodni zgłoś lekarzowi.

Samobadanie jest tylko pierwszym krokiem. Nie zastąpi mammografii, USG piersi, dermatoskopii, endoskopii czy badań obrazowych, ale może sprawić, że zgłosisz się do lekarza wtedy, gdy zmiana jest jeszcze mała i łatwiejsza do leczenia.

Jakie badania przesiewowe raka są dostępne bezpłatnie w Polsce?

Badanie przesiewowe (screening) to badanie kierowane do osób bez objawów, z określonej grupy wiekowej lub ryzyka, finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Jego celem jest wykrycie choroby w fazie bezobjawowej, kiedy leczenie jest prostsze, tańsze i daje większą szansę na pełny powrót do zdrowia. W przypadku raka oznacza to realny spadek śmiertelności w całej populacji.

W Polsce ogólnopolskie programy profilaktyczne obejmują przede wszystkim raka piersi, raka szyjki macicy i raka jelita grubego (z różnym statusem programów w kolejnych latach). Dodatkowe programy kierowane do osób z podwyższonym ryzykiem dotyczą raka płuca (badania niskodawkową tomografią komputerową), nowotworów skóry (program z dermatoskopią i wideodermatoskopią) oraz nowotworów głowy i szyi (Ogólnopolski Program Profilaktyki Pierwotnej i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi).

Programy profilaktyczne mają kilka wspólnych zasad:

• obejmują ściśle określone grupy wiekowe lub grupy ryzyka,
• są przeznaczone dla osób bez objawów sugerujących nowotwór – przy objawach obowiązuje ścieżka diagnostyczna, a nie screening,
• określają zalecaną częstość badania (np. co 2 lub co 3 lata),
• w wielu przypadkach nie wymagają skierowania, wystarczy kontakt z placówką realizującą program,
• lista ośrodków i aktualne zasady są publikowane w oficjalnych wyszukiwarkach NFZ oraz w serwisie pacjent.gov.pl.

Zakres i warunki poszczególnych programów mogą zmieniać się z czasem. Aktualne informacje o kryteriach kwalifikacji, lokalizacji ośrodków i terminach realizacji są dostępne w przychodniach POZ oraz na oficjalnych stronach NFZ i serwisu pacjent.gov.pl.

Rak piersi i rak szyjki macicy – jakie badania i w jakim wieku?

Rak piersi jest obecnie najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce, odpowiada za około 23% wszystkich zachorowań na nowotwory i ok. 14% zgonów. Rak szyjki macicy to około 3000 nowych rozpoznań rocznie i blisko 1700 zgonów. Dla obu tych nowotworów istnieją dobrze przebadane programy przesiewowe, które wyraźnie zmniejszają śmiertelność, jeśli kobiety regularnie biorą w nich udział.

Program wczesnego wykrywania raka piersi opiera się na badaniu obrazowym, jakim jest mammografia. Z bezpłatnej mammografii przesiewowej mogą korzystać kobiety w wieku 50–69 lat, o ile w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie wykonywały profilaktycznej mammografii w programie. Nie jest potrzebne skierowanie – wystarczy zgłosić się do pracowni z kontraktem z NFZ lub do mammobusu. Część kobiet otrzymuje imienne zaproszenia, ale spełniając kryteria wiekowe, można umówić się również bez zaproszenia.

Warunki udziału w programie wczesnego wykrywania raka piersi można streścić w kilku punktach:

• wiek 50–69 lat w dniu zgłoszenia na badanie,
• brak mammografii przesiewowej w ciągu ostatnich 24 miesięcy,
• możliwość wcześniejszego powtórzenia badania (np. po 12 miesiącach), jeśli poprzedni wynik zawierał zalecenie krótszej kontroli,
• brak rozpoznanego wcześniej raka piersi w trakcie leczenia onkologicznego (w takiej sytuacji badania wykonuje się w innym trybie).

Informacje o placówkach wykonujących bezpłatne mammografie można uzyskać w lokalnym oddziale NFZ, w przychodni POZ oraz w ogólnopolskiej wyszukiwarce świadczeń na stronie Funduszu i serwisu pacjent.gov.pl. W wielu regionach regularnie kursują także mammobusy, które dojeżdżają do mniejszych miejscowości.

Program wczesnego wykrywania raka szyjki macicy opiera się na badaniu cytologicznym (klasycznym lub LBC). Z bezpłatnej cytologii przesiewowej mogą korzystać kobiety w wieku 25–59 lat, jeśli w ciągu ostatnich 3 lat nie miały wykonywanej cytologii w ramach programu. Badanie odbywa się bez skierowania, w poradniach położniczo‑ginekologicznych z umową z NFZ oraz w części poradni POZ, w których pracuje położna realizująca program. W określonych sytuacjach, np. po nieprawidłowym wyniku lub przy podwyższonym ryzyku, lekarz może zlecić też test na HPV lub cytologię LBC częściej niż co 3 lata.

Na częstsze badania szyjki macicy mogą wpływać m.in.:

• nieprawidłowy poprzedni wynik cytologii (np. ASC-US, LSIL, HSIL),
• przebyte leczenie onkologiczne szyjki macicy lub stanów przedrakowych,
• decyzja lekarza onkologa o częstszych kontrolach po zakończonym leczeniu,
• zakażenie wysokoonkogennymi typami HPV, wykryte w specjalistycznych testach,
• obniżona odporność (np. po przeszczepach, przy długotrwałej immunosupresji).

Program wczesnego wykrywania raka szyjki macicy ma określone wymagania jakościowe. Cytologię w ramach programu mogą wykonywać tylko lekarze i położne posiadający certyfikat nadany przez Centralny Ośrodek Koordynujący Program Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy. Lista ośrodków uczestniczących w programie jest dostępna w wyszukiwarkach NFZ i pomaga wybrać miejsce z doświadczeniem i odpowiednią jakością oceny preparatów.

Rak jelita grubego – jakie badania przesiewowe można wykonać?

Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce. Wykryty we wczesnym stadium często daje się wyleczyć operacyjnie, zanim rozwiną się przerzuty. W momencie, gdy pojawia się krew w stolcu, naprzemienne biegunki i zaparcia czy spadek masy ciała, choroba bywa już znacznie bardziej zaawansowana.

W profilaktyce raka jelita grubego stosuje się dwa główne typy badań. Pierwszy to nieinwazyjne testy na krew utajoną w kale, szczególnie immunochemiczny test iFOBT, który wykrywa niewielkie ilości krwi niewidoczne gołym okiem. Drugi to kolonoskopia, uznawana za złoty standard, bo pozwala nie tylko wykryć polipy i guzy, ale także od razu usunąć część zmian przedrakowych. Zasadnicza zasada jest prosta: dodatni test na krew utajoną w kale wymaga wykonania kolonoskopii.

Od 2022 roku w Polsce nie funkcjonuje jednolity ogólnokrajowy program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, jednak trwają prace nad nowymi rozwiązaniami i część regionów prowadzi własne inicjatywy. Informacje o aktualnych możliwościach finansowania kolonoskopii przesiewowej publikują NFZ oraz serwis pacjent.gov.pl, a szczegóły są dostępne także w przychodniach POZ.

Istotną rolę w profilaktyce pełni program Profilaktyka 40 plus, w którego pakiecie znajduje się immunochemiczny test na krew utajoną w kale (iFOBT). Po ukończeniu 40. roku życia można wypełnić krótką ankietę kwalifikacyjną – w Internetowym Koncie Pacjenta lub w przychodni – na podstawie której generowane jest e‑skierowanie na badania laboratoryjne. Dodatni wynik testu iFOBT jest wskazaniem do wykonania kolonoskopii w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.

Niektóre osoby powinny mieć kolonoskopię wykonywaną częściej i w młodszym wieku niż reszta populacji. Do grup podwyższonego ryzyka raka jelita grubego zalicza się:

• osoby z rakiem jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci),
• chorych z zespołami dziedzicznymi, takimi jak zespół Lyncha czy rodzinne polipowatości jelita,
• pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego‑Crohna),
• osoby, u których wcześniej stwierdzono i usunięto polipy gruczolakowe jelita grubego,
• chorych po radioterapii miednicy lub jamy brzusznej z powodu innych nowotworów.

Rak płuca, nowotwory skóry oraz głowy i szyi – kto może skorzystać z programów profilaktycznych?

Rak płuca, nowotwory skóry oraz nowotwory głowy i szyi to trzy grupy chorób, dla których w Polsce opracowano wyspecjalizowane programy kierowane do osób z podwyższonym ryzykiem. Łączy je to, że często dają objawy dopiero w zaawansowanym stadium, a jednocześnie mają dobrze rozpoznane czynniki ryzyka, które pozwalają wytypować grupę osób najbardziej narażonych.

W Programie badań w kierunku wykrywania raka płuca stosuje się niskodawkową tomografię komputerową. Badanie jest przeznaczone głównie dla osób w wieku 55–74 lata, które przez wiele lat paliły papierosy lub były narażone na inne czynniki ryzyka raka płuca. Do kryteriów zalicza się m.in. palenie przez co najmniej 20 lat, ekspozycję na azbest, spaliny silników Diesla, sadzę, wcześniejsze nowotwory tytoniozależne (np. rak krtani, pęcherza moczowego), przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, samoistne włóknienie płuc oraz obciążenie rodzinne. Kwalifikacji zwykle dokonuje lekarz POZ lub lekarz ośrodka realizującego program, a badania prowadzi ograniczona liczba wyspecjalizowanych placówek.

Główne kryteria kwalifikacji do programu niskodawkowej TK płuc obejmują:

• wiek w przedziale 55–74 lata,
• wieloletnie palenie papierosów lub znaczący „staż palenia”,
• dodatkowe narażenia zawodowe na substancje rakotwórcze dla płuc (np. pyły, azbest, spaliny),
• przebyte nowotwory tytoniozależne lub przewlekłe choroby płuc, takie jak POChP,
• obciążenie rodzinne rakiem płuca u krewnego pierwszego stopnia.

Program profilaktyki nowotworów skóry jest szerzej dostępny wiekowo i obejmuje osoby w wieku 15–49 lat z niepokojącymi zmianami skórnymi, a także osoby w wieku 50–64 lata i powyżej 65. roku życia, które pozostają aktywne zawodowo. Program rozpoczyna się od konsultacji w poradni POZ, gdzie lekarz ocenia zmiany na skórze i w razie potrzeby kieruje na badanie dermatoskopowe lub wideodermatoskopowe. W badaniu tym dermatolog ogląda znamiona i inne zmiany w dużym powiększeniu, co ułatwia wykrycie czerniaka i innych nowotworów skóry na wczesnym etapie. Lista placówek realizujących program stopniowo się rozszerza.

Ogólnopolski Program Profilaktyki Pierwotnej i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi jest skierowany do osób z utrzymującymi się objawami alarmowymi. Należą do nich m.in. przewlekła chrypka lub ból gardła, pieczenie języka, niegojące się owrzodzenia w jamie ustnej, ból przy przełykaniu, jednostronna niedrożność nosa, krwawy wyciek z nosa oraz wyczuwalny guz na szyi. Jeśli taki objaw trwa dłużej niż trzy tygodnie, warto zgłosić się do lekarza, zwłaszcza gdy występują również czynniki ryzyka – wieloletnie palenie, nadużywanie alkoholu czy liczni partnerzy seksualni zwiększający ryzyko zakażenia wirusem HPV. Program umożliwia szybszą diagnostykę w ośrodkach specjalistycznych, zanim choroba osiągnie bardzo zaawansowane stadium.