Jakie są normy leukocytów w moczu i co oznacza ich nadmiar?

Masz w wyniku badania moczu podwyższone leukocyty i zastanawiasz się, co to znaczy. Ten tekst wyjaśni, jakie są normy, skąd bierze się nadmiar białych krwinek w moczu i kiedy trzeba pilnie iść do lekarza.

Leukocyty w moczu – co to jest i dlaczego się je bada?

Leukocyty, czyli białe krwinki (WBC), to komórki układu odpornościowego, które bronią organizm przed bakteriami, wirusami i grzybami. Gdy w drogach moczowych pojawia się stan zapalny, część tych komórek przechodzi do moczu. U zdrowej osoby w ogólnym badaniu moczu leukocyty występują w śladowych ilościach lub wcale, dlatego każda wyraźniejsza ich obecność zwraca uwagę laboratoriów i lekarzy.

Leukocyturia to określenie stosowane wtedy, gdy liczba leukocytów w moczu przekracza przyjętą normę dla danej metody badania. Nie jest to samodzielna choroba, tylko objaw, czyli sygnał, że w układzie moczowym toczy się proces zapalny lub infekcyjny. Najczęściej dotyczy to infekcji dróg moczowych, takich jak zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie nerek, stany zapalne cewki moczowej, ale także schorzeń towarzyszących, na przykład kamicy nerkowej czy chorób przenoszonych drogą płciową.

Ocena leukocytów w moczu jest stałym elementem ogólnego badania moczu, które lekarze zlecają bardzo często. Dzięki temu badaniu można wcześnie wychwycić zakażenie dróg moczowych, przewlekłe choroby nerek, kamienie nerkowe, a także powikłania cukrzycy czy choroby autoimmunologiczne z zajęciem nerek. Dla wielu grup pacjentów – szczególnie dzieci, seniorów, kobiet w ciąży oraz osób przewlekle chorych – jest to proste badanie kontrolne, które często jako pierwsze sygnalizuje problem.

Leukocyty w moczu można oznaczać na kilka sposobów, co czasem bywa mylące dla pacjentów. W badaniu przesiewowym stosuje się test paskowy, który jedynie wykrywa obecność enzymu charakterystycznego dla leukocytów. Dokładniejsze informacje daje ocena mikroskopowa osadu moczu, gdzie laboratoryjny diagnosta liczy komórki w polu widzenia mikroskopu. W nowoczesnych laboratoriach działają także analizatory automatyczne, które podają wynik jako liczbę komórek na mikrolitr (komórki µl), w milimetrze sześciennym lub w dobowej zbiórce moczu.

W praktyce są sytuacje, kiedy oznaczenie leukocytów w moczu jest szczególnie przydatne i warto poprosić lekarza o skierowanie lub samodzielnie wykonać badanie w laboratorium:

• utrzymujące się bóle, pieczenie lub kłucie przy oddawaniu moczu, także przy niewielkiej ilości moczu,
• częstomocz, nagłe parcie na mocz, nocne wstawanie do toalety lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• pojawienie się mętnego, ciemniejszego moczu o nieprzyjemnym zapachu,
• ból w okolicy lędźwiowej lub w podbrzuszu, nasilający się przy gorączce lub dreszczach,
• gorączka o niejasnej przyczynie, zwłaszcza u dziecka, osoby starszej lub pacjenta z obniżoną odpornością,
• rutynowe badania kontrolne w ciąży według zaleceń ginekologa,
• okresowe kontrole u dzieci i seniorów, szczególnie przy częstych infekcjach,
• kontrolne badanie moczu po przebytej infekcji dróg moczowych, aby sprawdzić skuteczność leczenia.

Do oceny leukocytów potrzebny jest prawidłowo pobrany mocz. Najlepiej oddaj poranny mocz, po nocnym odpoczynku, wybierz tzw. środkowy strumień i przed pobraniem dokładnie umyj okolice intymne letnią wodą z delikatnym środkiem myjącym. Pojemniczka nie dotykaj od środka, nie przykładaj go bezpośrednio do skóry ani do ujścia cewki moczowej. Zanieczyszczenie próbki bakteriami lub wydzieliną z dróg rodnych może sztucznie zawyżyć liczbę leukocytów i utrudnić lekarzowi ocenę wyniku.

Jakie są normy leukocytów w moczu u dorosłych, kobiet w ciąży i dzieci?

Normy leukocytów w moczu nie są identyczne w każdym laboratorium, bo zależą od zastosowanej metody i użytego analizatora. Istnieją jednak ogólnie przyjęte zakresy referencyjne osobno dla osób dorosłych, kobiet w ciąży oraz dzieci i niemowląt. Każdy wynik trzeba łączyć z objawami klinicznymi i innymi parametrami moczu, jak erytrocyty, białko, azotyny czy obecność bakterii.

Na wydruku z laboratorium możesz spotkać różne jednostki, co bywa mylące na pierwszy rzut oka. W opisie osadu moczu zwykle podaje się liczbę leukocytów w polu widzenia mikroskopu, natomiast w badaniach automatycznych – komórki na mikrolitr (komórki µl), czasem na milimetr sześcienny lub wartości z dobowej zbiórki moczu. Niezależnie od jednostek, interpretacja jest podobna – zakresy referencyjne wyznaczają, kiedy wynik uznaje się za prawidłowy, a kiedy za podwyższony.

Norma leukocytów w moczu u dorosłych

U osoby dorosłej prawidłowy wynik testu paskowego na leukocyty to brak ich obecności, ewentualnie bardzo śladowe ślady. W ocenie mikroskopowej przyjmuje się, że norma wynosi 0–5 leukocytów w polu widzenia. W pomiarze automatycznym najczęściej stosowany jest zakres do około 5–10 leukocytów µl jako wartość mieszcząca się w granicach normy, choć konkretne wartości zależą od laboratorium.

Zakresy przedstawione w tabeli mają charakter orientacyjny i w różnych pracowniach mogą wyglądać nieco inaczej. Zawsze sprawdzaj zakres referencyjny wydrukowany obok wyniku i przy nieprawidłowościach skonsultuj się z lekarzem rodzinnym lub urologiem. Leukocyty w moczu powyżej 10–20 µl, zwłaszcza jeśli towarzyszą im inne odchylenia, na przykład erytrocyty, białko, azotyny lub bakterie, wymagają dokładniejszej diagnostyki.

Normy leukocytów w moczu w ciąży

U kobiet w ciąży przyjmuje się, że w ogólnym badaniu moczu dopuszczalne jest zwykle do 3–5 leukocytów w polu widzenia. Ciężarna może mieć nieco wyższe wartości niż kobieta niebędąca w ciąży, ale nawet niewielkie przekroczenie normy wymaga większej czujności. Lekarze traktują podwyższone leukocyty w ciąży ostrożniej, bo konsekwencje nieleczonej infekcji mogą dotyczyć także płodu.

W czasie ciąży rośnie ryzyko infekcji dróg moczowych, i to nawet bez typowych dolegliwości. Odpowiadają za to zmiany hormonalne, które osłabiają napięcie mięśni gładkich dróg moczowych, a także ucisk powiększającej się macicy na moczowody. Wiele kobiet ma wtedy trudność z pełnym opróżnieniem pęcherza, co sprzyja namnażaniu bakterii. Dlatego leukocyturia u ciężarnej, nawet bez bólu i pieczenia, jest traktowana jak potencjalny sygnał infekcji.

Monitorowanie leukocytów w moczu w ciąży ma kilka szczególnie ważnych powodów:

• zwiększone ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek, które u ciężarnych może rozwijać się szybko i ciężko,
• związek nieleczonych infekcji dróg moczowych z ryzykiem przedwczesnego porodu i pęknięcia błon płodowych,
• możliwe powikłania dla płodu, na przykład ograniczenie wzrastania lub zakażenia okołoporodowe,
• obowiązkowe regularne badania moczu według kalendarza badań ciężarnej, które pozwalają wychwycić nawet bezobjawowe zakażenia.

Norma leukocytów w moczu u dzieci i niemowląt

U dzieci wyniki trzeba interpretować z uwzględnieniem wieku. U najmłodszych, zwłaszcza u niemowląt, dopuszcza się nieco wyższe wartości niż u dorosłych. W badaniach przyjmuje się, że norma może wynosić do około 10 leukocytów w polu widzenia w moczu odwirowanym. W wynikach pojawiają się także wartości takie jak 0–10 leukocytów w moczu odwirowanym, 8–10 leukocytów w 1 mm³ świeżej próbki czy 0–5 leukocytów w moczu nieodwirowanym. U starszych dzieci normy zbliżają się do wartości dla dorosłych, czyli do 5 leukocytów w polu widzenia.

U maluchów układ odpornościowy dopiero dojrzewa, a objawy chorób często są mało swoiste. Zakażenie dróg moczowych może dawać tylko gorączkę, rozdrażnienie lub brak apetytu, bez wyraźnego bólu przy sikaniu. W takiej sytuacji wykrycie podwyższonych leukocytów w moczu bywa pierwszym i jedynym sygnałem problemu. Dlatego pediatrzy podkreślają, że każda leukocyturia u dziecka wymaga wyjaśnienia.

Podwyższone leukocyty w moczu u dziecka, zwłaszcza wartości rzędu 10–20, 30–50 czy więcej komórek µl, to zawsze powód do pilnej konsultacji pediatrycznej. Nieleczone zakażenia dróg moczowych mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek, bliznowacenia miąższu i w przyszłości do nadciśnienia lub przewlekłej niewydolności nerek.

Co oznacza nadmiar leukocytów w moczu?

Za nadmiar leukocytów w moczu uznaje się wartości przekraczające górną granicę normy dla danej grupy wiekowej i zastosowanej metody. W takim przypadku mówimy o leukocyturii. Jeżeli liczba leukocytów jest bardzo wysoka, a mocz staje się gęsty, wyraźnie mętny i czasem zawiera drobne „nitki” ropy, używa się także określenia ropomocz (pyuria).

Podwyższona liczba leukocytów w moczu może mieć wiele przyczyn, a najczęstsze z nich to:

• infekcja dróg moczowych obejmująca cewkę, pęcherz, moczowody lub nerki,
• kamica nerkowa i kamica moczowodów, które drażnią nabłonek i wywołują stan zapalny,
• choroby zapalne i autoimmunologiczne nerek, na przykład kłębuszkowe zapalenie nerek,
• nowotwory układu moczowo‑płciowego, między innymi nowotwory pęcherza, nerek, prostaty,
• choroby przenoszone drogą płciową z zajęciem cewki moczowej, na przykład zakażenie chlamydiami lub rzeżączką,
• stany zapalne narządów płciowych, które mogą „zanieczyścić” mocz leukocytami,
• działania niepożądane niektórych leków, między innymi antybiotyków, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków onkologicznych,
• błędy przy pobraniu próbki, które skutkują zanieczyszczeniem moczu wydzieliną lub bakteriami z zewnątrz.

Dla lekarza znaczenie ma nie tylko sam fakt podwyższenia leukocytów, ale też poziom odchylenia od normy, obecność lub brak objawów oraz inne zmiany w badaniu moczu. Inaczej interpretuje się sytuację, gdy pacjent ma leukocyty 10–20 µl bez dolegliwości, a inaczej, gdy wynik przekracza 30–50 µl i jednocześnie występuje gorączka, ból w okolicy lędźwiowej, erytrocyty w moczu i dodatnie azotyny. Sam wynik liczbowy nigdy nie pozwala od razu rozpoznać konkretnej choroby.

Nadmiar leukocytów w moczu może odpowiadać zarówno łagodnym, przemijającym stanom zapalnym, jak i bardzo poważnym schorzeniom. Do tych drugich należą między innymi odmiedniczkowe zapalenie nerek, przewlekłe choroby nerek o podłożu autoimmunologicznym, uogólnione zakażenia z ryzykiem sepsy, a także nowotwory nerek czy pęcherza. U dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych każda leukocyturia wymaga szczególnej uwagi i zwykle poszerzenia diagnostyki.

Jakie są najczęstsze przyczyny podwyższonych leukocytów w moczu?

Przyczyny leukocyturii można podzielić na kilka dużych grup. Pierwszą są infekcje dróg moczowych wywołane przez bakterie, rzadziej wirusy czy grzyby. Kolejną stanowią nieinfekcyjne choroby nerek i dróg moczowych, na przykład kamica nerkowa, wady anatomiczne lub przewlekłe zapalenia. Na wynik wpływają też leki, sposób odżywiania, odwodnienie oraz czynniki techniczne, czyli jakość pobranej próbki i sama analiza laboratoryjna.

Dla porządku warto zebrać główne grupy przyczyn w jednym miejscu:

• zakażenia dolnych i górnych dróg moczowych z obecnością bakterii lub innych patogenów,
• kamica nerkowa i moczowodowa powodująca mikrourazy nabłonka,
• wady anatomiczne dróg moczowych, między innymi refluks pęcherzowo‑moczowy,
• choroby autoimmunologiczne i zapalne nerek, takie jak kłębuszkowe zapalenie nerek lub śródmiąższowe zapalenie nerek,
• choroby nowotworowe pęcherza, nerek, prostaty i innych narządów miednicy mniejszej,
• działanie leków nefrotoksycznych i toksyn uszkadzających nerki,
• odwodnienie i dieta bogata w białko oraz sól, obciążające układ moczowy,
• błędy przy pobieraniu i analizie próbki moczu, prowadzące do fałszywie zawyżonych wyników.

Infekcje i stany zapalne układu moczowego

Najczęstszą przyczyną podwyższonych leukocytów są zakażenia układu moczowego (ZUM). Obejmują one zarówno cewkę moczową i pęcherz, jak i moczowody oraz nerki. W czasie infekcji leukocyty migrują do miejsca zakażenia i pojawiają się w moczu jako element reakcji obronnej organizmu.

Do typowych infekcji powodujących leukocyturię należą:

• ostre zapalenie pęcherza moczowego z bólem i pieczeniem przy mikcji,
• przewlekłe lub nawracające zapalenia pęcherza z epizodami częstomoczu,
• zapalenie cewki moczowej, często powiązane z chorobami przenoszonymi drogą płciową,
• odmiedniczkowe zapalenie nerek, zwykle z gorączką i bólem w okolicy lędźwiowej,
• nawracające ZUM, szczególnie u kobiet, u dzieci z wadami układu moczowego i u osób z cukrzycą,
• zakażenia związane z cewnikiem moczowym, zwłaszcza przy długotrwałym cewnikowaniu.

Za infekcje dróg moczowych odpowiadają głównie bakterie, ale nie tylko one:

• Escherichia coli pochodząca z przewodu pokarmowego, która jest najczęstszą przyczyną ZUM i może powodować bardzo wysokie wartości, na przykład 30–50 leukocytów µl lub więcej,
• inne bakterie jelitowe, w tym gatunki z rodzaju Klebsiella, Proteus czy Enterococcus,
• patogeny przenoszone drogą płciową, takie jak Chlamydia trachomatis czy dwoinka rzeżączki, często powodujące zapalenie cewki,
• zakażenia grzybicze (np. drożdżaki), częstsze u osób z obniżoną odpornością lub po antybiotykoterapii,
• rzadsze zakażenia wirusowe układu moczowego, występujące przede wszystkim u pacjentów po przeszczepach lub z ciężkimi niedoborami odporności.

Nie każdy ma takie samo ryzyko infekcji z towarzyszącą leukocyturią. Wiele zależy od budowy i chorób współistniejących:

• płeć żeńska i krótka cewka moczowa, która ułatwia wstępujące zakażenia,
• wzmożona aktywność seksualna, szczególnie bez oddania moczu po stosunku,
• ciąża i okres menopauzy, gdy dochodzi do zmian hormonalnych i zaburzeń opróżniania pęcherza,
• przerost prostaty u mężczyzn, który powoduje zastój moczu,
• wady anatomiczne dróg moczowych, na przykład refluks pęcherzowo‑moczowy u dzieci,
• cukrzyca i inne choroby osłabiające odporność, na przykład część chorób autoimmunologicznych,
• długotrwałe cewnikowanie pęcherza lub zabiegi endoskopowe w obrębie dróg moczowych.

Inne choroby nerek i dróg moczowych

Podwyższone leukocyty w moczu nie muszą oznaczać klasycznej infekcji bakteryjnej. W wielu chorobach nerek i dróg moczowych dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego lub mechanicznego uszkodzenia tkanek, co również powoduje napływ leukocytów do moczu. Czasem pierwszym sygnałem jest właśnie nieprawidłowe ogólne badanie moczu bez silnych objawów.

Do chorób, w których leukocyturia występuje często, należą:

• kamica nerkowa i kamica moczowodowa, gdzie kamienie powodują mikrourazy nabłonka i miejscowy stan zapalny,
• kłębuszkowe zapalenie nerek, czyli autoimmunologiczny proces zapalny w kłębuszkach nerkowych, często z białkomoczem i nadciśnieniem,
• przewlekłe śródmiąższowe zapalenie nerek, na przykład polekowe lub związane z toksynami,
• refluks pęcherzowo‑moczowy, w którym mocz cofa się z pęcherza do moczowodów i nerek, sprzyjając nawrotowym zakażeniom i bliznowaceniu nerek,
• nowotwory pęcherza, nerek i prostaty, gdzie stan zapalny i krwawienie do dróg moczowych powodują obecność leukocytów i erytrocytów w moczu,
• zapalenie prostaty u mężczyzn, często z bólem krocza i trudnościami w oddawaniu moczu,
• stany zapalne narządów miednicy mniejszej, na przykład zapalenie przydatków lub endometrioza, które mogą powodować „zanieczyszczenie” moczu leukocytami z dróg rodnych.

W wielu z tych chorób podwyższonym leukocytom towarzyszą inne nieprawidłowości w badaniu moczu. Często pojawiają się erytrocyty, białkomocz, wałeczki (cylindry) lub nieprawidłowe kryształy. Dla doświadczonego lekarza, na przykład nefrologa, taki zestaw danych stanowi ważną wskazówkę diagnostyczną, którą następnie potwierdza się w badaniach obrazowych, na przykład w USG nerek i dróg moczowych.

Leki, dieta i błędy przy pobieraniu próbki

Nie każda leukocyturia wynika z „prawdziwej” choroby układu moczowego. Na wynik mogą wpływać przyjmowane leki, styl życia, sposób odżywiania, a także sama technika pobrania próbki. Dlatego przy niejasnych wynikach lekarz zawsze pyta o farmakoterapię, dietę, wysiłek fizyczny oraz dokładny sposób oddania moczu do badania.

Wśród leków, które mogą wpływać na wynik badania moczu lub powodować polekowe zapalenie nerek, wymienia się:

• niektóre antybiotyki, szczególnie stosowane długo lub w wysokich dawkach,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) przyjmowane przewlekle w dużych ilościach,
• glikokortykosteroidy i inne leki modyfikujące odporność,
• leki onkologiczne i immunosupresyjne, które mogą uszkadzać nerki i zmieniać wyniki badań,
• inne nefrotoksyczne preparaty, w tym część leków stosowanych w chorobach reumatycznych czy psychiatrycznych.

Styl życia i sposób odżywiania również mogą sprzyjać odchyleniom w badaniu moczu. Warto zwrócić uwagę na:

• nadmierne spożycie białka, które zwiększa produkcję produktów azotowych i obciąża nerki,
• dużą ilość soli w diecie, co sprzyja zatrzymywaniu wody i zaburzeniom ciśnienia krwi,
• niedostateczną podaż płynów prowadzącą do odwodnienia i zagęszczenia moczu,
• intensywny wysiłek fizyczny tuż przed badaniem, który może chwilowo zmienić skład moczu,
• częste sięganie po napoje energetyczne oraz bardzo słodkie soki zamiast wody.

Częstą przyczyną fałszywie zawyżonych leukocytów są także błędy techniczne podczas pobierania próbki. Zdarza się to nawet u osób, które mają badania wykonywane regularnie i „na pamięć”:

• brak higieny okolic intymnych tuż przed pobraniem,
• pobranie pierwszego, a nie środkowego strumienia moczu, który zawiera więcej zanieczyszczeń,
• użycie niesterylnego lub wcześniej otwieranego pojemnika,
• zbyt długi czas między pobraniem a dostarczeniem próbki, co sprzyja namnażaniu bakterii,
• zanieczyszczenie moczu wydzieliną z dróg rodnych przy pobieraniu w czasie miesiączki lub przy stanach zapalnych pochwy.

Jeśli wynik jest wątpliwy, na przykład pokazuje nieznacznie podwyższone leukocyty bez objawów, warto powtórzyć badanie w prawidłowych warunkach. Dopiero dwa podobne wyniki, uzyskane z dobrze pobranej próbki, są solidną podstawą do dalszej diagnostyki i decyzji o leczeniu.

Jakie objawy mogą towarzyszyć zwiększonej liczbie leukocytów w moczu?

Objawy towarzyszące podwyższonym leukocytom w moczu wynikają z choroby, która leży u ich podłoża. Najczęściej jest to zakażenie dróg moczowych lub choroba nerek, ale zdarza się także całkowicie bezobjawowa leukocyturia wykrywana przypadkowo. Z tego powodu lekarze szczególnie doceniają wartość kontrolnego badania moczu u osób z grup ryzyka.

Kiedy w badaniu wychodzi wysoka liczba leukocytów, pacjent często opisuje typowe dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych:

• ból i pieczenie przy oddawaniu moczu, nasilające się pod koniec mikcji,
• częstomocz, czyli konieczność bardzo częstego chodzenia do toalety w ciągu dnia,
• nagłe, silne parcie na mocz, czasem zakończone oddaniem tylko kilku kropel,
• nocne wstawanie do oddawania moczu, wcześniej niewystępujące,
• nietrzymanie moczu lub popuszczanie przy kaszlu czy wysiłku,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza po mikcji,
• ból w podbrzuszu lub okolicy nadłonowej, tępy albo kłujący.

Jeśli proces zapalny obejmuje górne drogi moczowe, czyli przede wszystkim nerki, dolegliwości zwykle są silniejsze i bardziej ogólnoustrojowe:

• ból w okolicy lędźwiowej, jednostronny lub obustronny, nasilający się przy opukiwaniu,
• gorączka, często wysoka, z towarzyszącymi dreszczami,
• nudności i wymioty, szczególnie u dzieci i osób starszych,
• ogólne złe samopoczucie, osłabienie, brak apetytu,
• bóle głowy i uczucie rozbicia, przypominające grypę.

Zmienia się również sam wygląd moczu, co część osób zauważa jeszcze przed badaniem. Warto zwrócić uwagę na:

• mętny, nieprzejrzysty mocz, przypominający wodę z dodatkiem mleka,
• ciemniejszą barwę moczu, czasem z odcieniem brunatnym,
• intensywny, ostry lub nieprzyjemny zapach, wcześniej nieobecny,
• obecność krwi w moczu, zarówno w postaci wyraźnego zabarwienia, jak i odcienia „herbacianego” czy „cola”.

U części pacjentów, zwłaszcza u dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością, leukocyturia może przebiegać bezobjawowo. Jedynym sygnałem jest wtedy nieprawidłowe badanie kontrolne. Taka sytuacja również wymaga konsultacji lekarskiej, bo bezobjawowe zakażenie nerek czy pęcherza także może prowadzić do powikłań.

Są też zestawy objawów, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, a często wręcz pilnej pomocy szpitalnej. Należą do nich wysoka gorączka z dreszczami, silny ból w okolicy lędźwiowej, znaczne osłabienie, spadek ciśnienia, przyspieszona czynność serca, a także wyraźny krwiomocz. W połączeniu z wynikiem pokazującym bardzo wysokie leukocyty w moczu mogą świadczyć o odmiedniczkowym zapaleniu nerek, ciężkim ZUM z bakteriemią lub sepsie.

Jak wygląda diagnostyka i leczenie przy podwyższonych leukocytach w moczu?

Diagnostyka przy podwyższonych leukocytach w moczu polega na potwierdzeniu leukocyturii, ustaleniu jej przyczyny oraz ocenie, czy sytuacja wymaga pilnego leczenia. Samodzielna interpretacja wyników bywa bardzo myląca, dlatego przy nieprawidłowościach warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym, internistą lub urologiem, a w przypadku dzieci z pediatrą.

Podstawowe kroki diagnostyczne, które lekarz zwykle zleca na początku, obejmują:

• powtórne ogólne badanie moczu z prawidłowo pobranej próbki, najlepiej porannej i ze środkowego strumienia,
• ocenę mikroskopową osadu moczu z liczeniem leukocytów, erytrocytów, bakterii i kryształów,
• test paskowy z oceną obecności azotynów, białka, glukozy i krwi,
• automatyczny pomiar ilości leukocytów oraz ewentualnie erytrocytów i bakterii,
• w razie potrzeby oznaczenie ciężaru właściwego i pH moczu.

Jeśli wyniki wskazują na możliwą infekcję lub chorobę nerek, lekarz rozszerza diagnostykę o badania dodatkowe:

• posiew moczu z antybiogramem, gdy w badaniu ogólnym obecne są leukocyty i bakterie,
• badania krwi, między innymi morfologia, CRP, OB, kreatynina, mocznik i elektrolity,
• badania obrazowe nerek i dróg moczowych, przede wszystkim USG, a przy podejrzeniu kamicy czasem także RTG lub tomografię komputerową,
• w razie potrzeby konsultacje specjalistyczne, na przykład u urologa, nefrologa, ginekologa lub pediatry,
• u wybranych pacjentów badania w kierunku chorób autoimmunologicznych, na przykład tocznia czy zapaleń naczyń.

Jeśli przyczyną leukocyturii jest infekcja, leczenie opiera się na kilku powtarzalnych zasadach:

• antybiotykoterapia w przypadku bakteryjnych zakażeń dróg moczowych, dobrana empirycznie lub według wyniku posiewu,
• leki przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe, gdy infekcję wywołały inne patogeny,
• leki przeciwzapalne i przeciwbólowe w dawkach uzgodnionych z lekarzem, z uwzględnieniem stanu nerek,
• kontynuacja terapii przez cały zalecony okres, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej,
• kontrolne badanie moczu po zakończeniu leczenia, szczególnie u dzieci, ciężarnych i osób z nawrotami ZUM.

W przypadku przyczyn nieinfekcyjnych plan leczenia jest inny i zwykle bardziej złożony:

• przy kamicy nerkowej lekarz stosuje nawodnienie, leki rozkurczowe, metody rozbijania lub usuwania kamieni oraz profilaktykę nawrotów,
• w chorobach nerek, na przykład przy kłębuszkowym zapaleniu nerek, leczenie zależy od przyczyny i często wymaga opieki nefrologa,
• w przypadku chorób prostaty konieczna bywa terapia urologiczna, a czasem zabieg,
• przy nowotworach układu moczowego stosuje się metody onkologiczne dobrane do stopnia zaawansowania raka,
• w wadach anatomicznych często rozważa się leczenie zabiegowe lub operacyjne, zwłaszcza u dzieci,
• gdy przyczyną są leki uszkadzające nerki, lekarz modyfikuje terapię lub całkowicie odstawia dane preparaty.

Jest też grupa zaleceń ogólnych, które wspierają leczenie i zmniejszają ryzyko nawrotów:

• odpowiednie nawodnienie organizmu przez picie wody w ciągu dnia małymi porcjami,
• unikanie długiego wstrzymywania moczu i regularne opróżnianie pęcherza,
• oddawanie moczu po stosunku, co zmniejsza ryzyko wstępującego zakażenia,
• ograniczenie kofeiny, alkoholu i bardzo ostrych przypraw w trakcie leczenia,
• dbanie o codzienną higienę intymną, bez agresywnych środków myjących,
• stosowanie preparatów z żurawiną jako wsparcia profilaktyki przy skłonności do ZUM,
• regularne kontrole badania moczu u osób z nawracającymi zakażeniami, kamicą czy przewlekłymi chorobami nerek.

Wysokie leukocyty w moczu, na przykład 30–50 komórek µl lub więcej, zwłaszcza jeśli towarzyszą im gorączka, ból w okolicy lędźwiowej albo krwiomocz, są wskazaniem do pilnej konsultacji lekarskiej. Samodzielne przyjmowanie antybiotyków „z domowej apteczki” lub przeczekiwanie objawów może skończyć się ciężkim odmiedniczkowym zapaleniem nerek, sepsą i trwałym uszkodzeniem czynności nerek.

Skuteczne postępowanie przy podwyższonych leukocytach w moczu polega na usunięciu przyczyny stanu zapalnego, a nie tylko na obniżeniu wyniku w badaniu. Po zakończeniu terapii warto sprawdzić efekt w kolejnym ogólnym badaniu moczu i dbać o długofalową profilaktykę, obejmującą nawodnienie, higienę, kontrolę chorób przewlekłych oraz regularne wizyty u lekarza u osób z grup podwyższonego ryzyka.