Jakie są prawidłowe wartości PDW w morfologii krwi i co oznacza ich odchylenie?

Masz na wydruku z morfologii tajemnicze PDW i nie wiesz, czy wynik jest prawidłowy. Z tego tekstu dowiesz się, jakie są normy PDW, co oznaczają odchylenia i kiedy trzeba zgłosić się do lekarza. Poznasz też proste zasady przygotowania do badania, żeby wynik był wiarygodny.

PDW w morfologii krwi – co to za parametr?

PDW, czyli Platelet Distribution Width, to jeden z podstawowych wskaźników dotyczących płytek krwi w badaniu, jakim jest morfologia krwi. Oznacza się go automatycznie w analizatorach hematologicznych z próbki krwi żylnej, najczęściej pobieranej ze zgięcia łokciowego. Ten parametr nie mówi o liczbie płytek, ale o tym, jak bardzo różnią się one między sobą pod względem objętości. Pokazuje więc zróżnicowanie wielkości trombocytów, a nie ich stężenie we krwi.

Możesz spotkać się ze stwierdzeniem, że PDW to „wskaźnik anizocytozy płytek krwi”. W praktyce oznacza to, że analizator ocenia rozkład objętości płytek i wylicza, jak duża część z nich odbiega od przeciętnej wielkości. Warto podkreślić, że PDW ma ograniczoną wartość diagnostyczną, gdy ocenia się go w oderwaniu od innych danych. Samodzielne odchylenie PDW, przy prawidłowym PLT i MPV, bardzo często jest wariantem indywidualnym, a nie objawem choroby.

Na wydruku z laboratorium PDW może być zapisane w dwóch formach. Część analizatorów podaje wynik w jednostkach objętości, najczęściej w femtolitrach (fL), na przykład 9–17 fL. W innych laboratoriach zobaczysz zapis procentowy, na przykład 40–60 procent płytek odbiegających wielkością od średniej. Zakres wartości referencyjnych zależy od użytego aparatu i stosowanej metody, dlatego zawsze porównuj swój wynik z normą wydrukowaną na konkretnym wyniku badania.

Dla ułatwienia interpretacji często porównuje się PDW ze wskaźnikiem RDW, który dotyczy krwinek czerwonych. RDW opisuje anizocytozę erytrocytów, a PDW – anizocytozę płytek krwi. Można to zobaczyć obrazowo: jeśli przyjmiemy, że analizujemy 10 płytek, wysoki PDW oznacza, że wyraźnie mniejszych lub większych od średniej jest np. 6 z nich, a nie tylko 1–2.

W praktyce laboratoryjnej PDW zawsze interpretuje się razem z innymi wskaźnikami płytkowymi: PLT (liczba płytek), MPV (średnia objętość płytki), P-LCR (odsetek dużych płytek), czasami także PCT (hematokryt płytkowy. Dopiero zestawienie tych parametrów z objawami pacjenta daje użyteczną informację. Niewielkie, izolowane odchylenie PDW przy prawidłowym PLT i MPV w ogromnej większości przypadków nie ma istotnego znaczenia klinicznego.

PDW nie może być podstawą samodzielnej diagnozy chorób takich jak nowotwory krwi czy choroby szpiku kostnego. Do rozpoznania zawsze potrzebna jest ocena całej morfologii krwi, wywiad, badanie lekarskie i często dodatkowe testy. Nadinterpretacja pojedynczego parametru potrafi niepotrzebnie nastraszyć i odciągnąć uwagę od prawdziwego problemu zdrowotnego.

Co oznacza anizocytoza płytek krwi i jak wiąże się z PDW?

Anizocytoza płytek krwi to po prostu zróżnicowanie ich wielkości w jednej próbce krwi. W zdrowym organizmie jednocześnie krążą młode, duże płytki i starsze, mniejsze trombocyty, bo powstają one w szpiku kostnym w sposób ciągły. Gdy proporcja tych komórek się zmienia, rośnie lub maleje rozpiętość ich objętości, co jest widoczne właśnie jako anizocytoza.

PDW opisuje ten stopień anizocytozy liczbowo. Im wyższe PDW, tym większe zróżnicowanie rozmiarów płytek, czyli więcej komórek bardzo małych i bardzo dużych. Niskie PDW oznacza z kolei dość jednorodną populację trombocytów, w której większość komórek ma zbliżoną objętość. Nie mówi nam to jeszcze, czy jest to zjawisko fizjologiczne, czy związane z chorobą – do tego potrzebne są inne dane z morfologii.

Wzmianka o „zwiększonej anizocytozie płytek” w opisie wyniku może dotyczyć różnych sytuacji klinicznych, między innymi:

• odnowy puli płytek po ich dużym zużyciu, na przykład po obfitym krwawieniu lub ciężkiej infekcji,
• zaburzeń dojrzewania trombocytów w szpiku kostnym, które powodują obecność form o nietypowej wielkości,
• niektórych nowotworów krwi i zespołów mielodysplastycznych, gdzie produkcja komórek krwi jest nieprawidłowa,
• przejściowych stanów, na przykład podczas rekonwalescencji po chorobie czy po leczeniu, gdy szpik „rozkręca się” po okresie zahamowania.

Niewielna anizocytoza płytek, czyli PDW w górnej granicy normy, może towarzyszyć fizjologicznemu odnowieniu płytek po przebytej infekcji albo niewielkim krwawieniu. Z kolei wyraźnie podwyższone PDW połączone z nieprawidłowym PLT lub MPV bywa sygnałem choroby i zwykle wymaga szerszej diagnostyki prowadzonej przez lekarza rodzinnego lub hematologa.

Jaką rolę odgrywają płytki krwi w organizmie a co mierzy PDW?

Trombocyty, czyli płytki krwi, są drobnymi fragmentami komórek powstającymi w szpiku kostnym z megakariocytów. Gdy uszkodzi się naczynie krwionośne, płytki jako jedne z pierwszych docierają do miejsca przerwania ciągłości ściany. Przylegają do niej, aktywują się i zaczynają się ze sobą łączyć, tworząc czop płytkowy, który ogranicza krwawienie. Równocześnie współpracują z osoczowymi czynnikami krzepnięcia, co prowadzi do powstania stabilnego skrzepu.

Ich rola nie kończy się na tamowaniu krwawień. Płytki uwalniają liczne substancje biologicznie czynne, które wspierają gojenie ran i przebudowę tkanek. Biorą udział w reakcjach zapalnych i komunikacji z komórkami układu odpornościowego, dlatego w chorobach przewlekłych, nowotworach czy zakażeniach parametry płytkowe często ulegają zmianie. Nic dziwnego, że w nowoczesnej diagnostyce tak dużą wagę przykłada się do oceny całego „pakietu płytkowego” w morfologii krwi.

Jeśli chcesz lepiej uporządkować sobie zadania trombocytów, warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych funkcji:

• zatrzymywanie krwawienia poprzez tworzenie czopu płytkowego w miejscu uszkodzenia naczynia,
• aktywacja i wzmacnianie kolejnych etapów krzepnięcia krwi,
• uwalnianie mediatorów gojenia, które stymulują regenerację tkanek i tworzenie nowych naczyń,
• udział w reakcji zapalnej i współpraca z leukocytami, co wpływa na przebieg infekcji i procesy autoimmunologiczne.

PDW nie mierzy „ilości pracy”, jaką wykonują płytki. Ten wskaźnik opisuje wyłącznie to, jak bardzo różnią się one między sobą rozmiarem w danym momencie. Pośrednio odzwierciedla więc tempo odnowy płytek w szpiku kostnym oraz ich bieżące zużycie w organizmie, ale nie zastępuje badań oceniających faktyczną sprawność procesu krzepnięcia.

Duży odsetek młodych, dużych płytek (wysokie PDW połączone często z wysokim MPV) zwykle oznacza wzmożoną produkcję w szpiku, na przykład po krwawieniu, większej operacji, ciężkiej miesiączce albo w przebiegu plamicy małopłytkowej. Przewaga małych, starszych trombocytów i niski PDW może sugerować zahamowanie odnowy płytek, jak ma to miejsce po chemioterapii, w niewydolności szpiku kostnego czy przewlekłych ciężkich chorobach ogólnych.

Jakie są prawidłowe wartości PDW u dorosłych i dzieci?

Zakres referencyjny PDW nie jest identyczny w każdym laboratorium. Zależy od rodzaju analizatora, metody obliczania i grupy osób, na podstawie której ustalono normy. Dlatego swój wynik zawsze trzeba odnieść do norm wydrukowanych na konkretnym wyniku, a nie do wartości znalezionych w internecie czy w książce.

W literaturze i opracowaniach diagnostycznych najczęściej podaje się dwie formy norm. Jedna to zakres w femtolitrach, np. około 6,1–11 fL lub 9–17 fL. Druga to zapis procentowy, na przykład 40–60 procent płytek odbiegających wielkością od średniej. To jedynie wartości przykładowe, spotykane w opisach takich autorów jak U. Demkow czy B. Solnica, i nie mogą zastąpić norm konkretnego laboratorium.

U zdrowych dorosłych PDW zwykle mieści się w dość wąskim przedziale wokół normy. Niewielkie odchylenia bez innych nieprawidłowości w morfologii wchodzą w zakres tzw. zmienności populacyjnej. Przyjmuje się, że około 5 procent zdrowych osób może mieć pojedyncze parametry minimalnie poza zakresem referencyjnym, mimo pełnego zdrowia. Dlatego sam wynik „L” albo „H” przy PDW nie oznacza od razu choroby.

W większości opracowań nie wprowadza się osobnych, „dziecięcych” norm PDW. Wartości u dzieci są zbliżone do norm dorosłych, choć oczywiście zawsze należy patrzeć na zakres referencyjny laboratorium pediatrycznego. W interpretacji PDW u najmłodszych bardzo ważna jest równoczesna ocena PLT i MPV oraz uwzględnienie chorób współistniejących, infekcji i przyjmowanych leków.

Żeby łatwiej osadzić PDW w całym „pakiecie płytkowym”, możesz posłużyć się orientacyjnymi wartościami często przytaczanymi w podręcznikach diagnostyki laboratoryjnej:

Jeśli PLT i MPV mieszczą się w normie, a PDW jest tylko nieznacznie obniżone lub podwyższone, zwykle przemawia to przeciw istotnej patologii. Lekarz może wtedy ograniczyć się do obserwacji, uwzględniając oczywiście Twój stan kliniczny i ewentualne objawy.

Jak interpretować PDW razem z innymi wskaźnikami płytek?

Interpretacja PDW nigdy nie polega na patrzeniu wyłącznie na jedną liczbę. Liczy się cały obraz: PLT (liczba płytek), MPV (ich średni rozmiar), P-LCR (odsetek dużych płytek), a czasem także PCT. Dopiero zestawienie tych danych z objawami, takimi jak skłonność do siniaków, krwawień czy przeciwnie – epizody zakrzepicy, pozwala wstępnie zorientować się, w którą stronę szukać przyczyny.

W praktyce lekarz przegląda nie tylko pojedynczy wynik, ale też poprzednie morfologie. Zmiana PDW o 2–3 jednostki przy stabilnym PLT często nie ma większego znaczenia. Natomiast nagły spadek liczby płytek z równoczesnym wzrostem PDW i MPV może już wskazywać na intensywne zużycie trombocytów albo zaburzenia ich produkcji w szpiku kostnym.

Dla czytelności warto uporządkować, za co odpowiadają poszczególne wskaźniki płytkowe:

• PLT – mówi, ile płytek krwi krąży w jednostce objętości krwi, co pozwala rozpoznawać małopłytkowość i nadpłytkowość,
• MPV – informuje o średniej objętości trombocytów, pośrednio o przewadze młodych lub starych form,
• PDW – opisuje, jak bardzo płytki różnią się między sobą rozmiarem, czyli stopień anizocytozy,
• P-LCR – podaje odsetek dużych płytek, które najczęściej są formami młodymi i bardziej aktywnymi.

Największą wartość ma zawsze „wzorzec” kilku wskaźników jednocześnie. Inaczej interpretujemy zestaw: PDW wysokie + MPV wysokie + PLT niskie (często duże zużycie płytek), a inaczej PDW wysokie + PLT wysokie (np. nadpłytkowość reaktywna w stanie zapalnym lub choroba mieloproliferacyjna). Z kolei niskie PDW przy prawidłowym PLT i MPV zwykle sugeruje jedynie jednorodną populację płytek, bez istotnych zaburzeń funkcji szpiku.

Patrząc na morfologię, zawsze oceniaj razem PDW, PLT i MPV oraz porównuj obecny wynik z wcześniejszymi badaniami. Pojedyncze, niewielkie odchylenie jednego parametru, bez objawów i bez zmian w innych wskaźnikach, częściej wymaga powtórzenia badania niż szerokiej diagnostyki.

PDW i liczba płytek PLT – jakie zależności są najważniejsze?

PLT to podstawowy wskaźnik liczby płytek krwi. U dorosłych za prawidłowy zakres uznaje się zwykle około 150–400 tys./µl, przy czym poszczególne laboratoria mogą mieć minimalnie różne granice. To właśnie PLT służy do rozpoznawania małopłytkowości (zbyt mało płytek) oraz nadpłytkowości (zbyt dużo płytek) i oceny ryzyka krwawień lub zakrzepicy.

Jeśli spojrzysz równocześnie na PDW i PLT, możesz zauważyć kilka typowych układów:

• PDW prawidłowe + PLT prawidłowe – najczęściej sytuacja spokojna, niewymagająca dalszej diagnostyki, jeśli nie ma objawów klinicznych,
• PDW wysokie + PLT niskie – możliwe duże zużycie płytek, na przykład w krwawieniach, plamicy małopłytkowej, niektórych chorobach autoimmunologicznych czy w zespole DIC,
• PDW wysokie + PLT wysokie – zestaw pasujący do nadpłytkowości reaktywnej w stanie zapalnym, niedoboru żelaza, po operacjach, ale także do chorób mieloproliferacyjnych takich jak nadpłytkowość samoistna,
• PDW niskie + PLT niskie – obraz mogący sugerować poważniejsze zahamowanie produkcji płytek w szpiku, na przykład po chemioterapii, w niewydolności szpiku czy w przebiegu niektórych nowotworów krwi,
• PDW odchylone przy PLT tylko nieznacznie poza normą – często sytuacje przejściowe albo wynik niewielkich różnic w normach pomiędzy laboratoriami.

Ocena takich kombinacji powinna uwzględniać także inne linie komórkowe, czyli RBC i WBC, oraz objawy kliniczne. Łatwe powstawanie siniaków, wybroczyny, przedłużone krwawienia po drobnych urazach czy z drugiej strony objawy zakrzepicy (ból i obrzęk kończyny, duszność, ból w klatce) mają większe znaczenie niż sama liczba przy PDW.

PDW i średnia objętość płytek MPV – co mówi ich wspólna ocena?

MPV, czyli Mean Platelet Volume, opisuje przeciętną wielkość pojedynczej płytki krwi. Zwykle mieści się w granicach 9–13 fL. Wyższe MPV sugeruje przewagę dużych, młodych form, niższe – dominację mniejszych, starszych trombocytów. Wspólna analiza MPV i PDW pomaga zorientować się, czy w krążeniu mamy raczej „nową”, czy „starą” populację płytek i czy rozmiary tych komórek są mocno zróżnicowane.

W praktyce laboratoryjnej często opisuje się kilka powtarzających się zestawień PDW i MPV:

• PDW wysokie + MPV wysokie – przewaga dużych, młodych płytek i duże zróżnicowanie ich rozmiarów. Typowe w sytuacjach zwiększonej odnowy po dużym zużyciu trombocytów, na przykład po krwotokach, w plamicy małopłytkowej czy w fazie zdrowienia po chemioterapii,
• PDW wysokie + MPV niskie lub w dolnej granicy normy – mieszana populacja płytek z obecnością zarówno małych, jak i nietypowo dużych form, co może pasować do zaburzeń dojrzewania w szpiku, na przykład w niektórych niedokrwistościach megaloblastycznych czy zespołach mielodysplastycznych,
• PDW niskie + MPV niskie – jednorodna populacja małych płytek, często w chorobach z upośledzoną produkcją w szpiku kostnym lub w zaawansowanych przewlekłych schorzeniach ogólnych,
• PDW prawidłowe + MPV nieprawidłowe – sytuacje, w których zmienia się przeciętna wielkość płytek, ale bez dużej rozpiętości rozmiarów. Może towarzyszyć łagodnym, przewlekłym zaburzeniom, niedoborom lub działaniu leków.

Nawet najbardziej „podejrzane” kombinacje PDW i MPV nie przesądzają jeszcze żadnego rozpoznania. Są jedynie wskazówką, jakie przyczyny lekarz powinien wziąć pod uwagę: od niedoboru żelaza lub witaminy B12, przez choroby autoimmunologiczne w rodzaju tocznia rumieniowatego układowego, aż po choroby szpiku, w tym zespoły mielodysplastyczne czy białaczki.

PDW poniżej normy – możliwe przyczyny i co dalej?

Niskie PDW oznacza, że populacja płytek krwi jest dość jednorodna, zwykle z przewagą mniejszych, starszych trombocytów. Młodych, większych form jest wtedy relatywnie mniej, co może świadczyć o spowolnionej odnowie płytek w szpiku kostnym lub o przewlekłym wyczerpaniu organizmu. Taki obraz nie zawsze jest patologiczny, ale w połączeniu z innymi odchyleniami wymaga ostrożnej oceny.

Do najczęstszych przyczyn obniżonego PDW w zestawieniu z innymi nieprawidłowościami należą między innymi:

• choroby szpiku kostnego z niewydolnością produkcji płytek, w tym zespoły mielodysplastyczne i nacieczenia nowotworowe,
• działanie chemioterapii oraz radioterapii, które uszkadzają komórki krwiotwórcze,
• schorzenia autoimmunologiczne, takie jak toczeń rumieniowaty układowy, w których układ odpornościowy atakuje różne elementy krwi,
• niedoczynność tarczycy i inne zaburzenia hormonalne spowalniające metabolizm i procesy krwiotworzenia,
• niedobór żelaza lub innych składników odżywczych przy zaawansowanej niedokrwistości,
• zakażenie HIV oraz inne ciężkie, przewlekłe choroby wyniszczające.

Warto podkreślić, że izolowane, niskie PDW przy prawidłowych PLT, MPV i braku objawów klinicznych zazwyczaj nie ma znaczenia klinicznego. Często jest po prostu wariantem osobniczym albo skutkiem niewielkich różnic metodycznych pomiędzy analizatorami w różnych laboratoriach.

Obniżone PDW powinno skłonić do dalszej diagnostyki wtedy, gdy towarzyszą mu inne nieprawidłowości. Dotyczy to sytuacji, w których występuje małopłytkowość, wyraźnie nieprawidłowe MPV, obecne są objawy skazy krwotocznej (wybroczyny, krwawienia z nosa, bardzo obfite miesiączki) albo ogólne symptomy jak osłabienie, gorączka, utrata masy ciała czy nocne poty.

Jeśli lekarz uzna, że niskie PDW ma znaczenie, zwykle proponuje kilka prostych kroków diagnostycznych:

• powtórzenie morfologii w tym samym laboratorium, aby wykluczyć błąd techniczny lub przejściowe odchylenie,
• wykonanie rozmazu krwi obwodowej, który pozwala ocenić wygląd płytek pod mikroskopem,
• badania w kierunku niedoborów, głównie żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego,
• ocenę funkcji tarczycy oraz innych narządów, jeśli obraz na to wskazuje,
• diagnostykę chorób autoimmunologicznych, gdy pojawiają się objawy typowe dla tocznia lub innych kolagenoz.

Przy obniżonym PDW połączonym z objawami skazy krwotocznej, takimi jak łatwe siniaki, wybroczyny, krwawienia z nosa czy bardzo obfite miesiączki, nie odkładaj konsultacji lekarskiej. Nawet jeśli wynik wydaje się „tylko trochę” nieprawidłowy, objawy mogą świadczyć o poważniejszym zaburzeniu krzepnięcia.

PDW powyżej normy – co najczęściej oznacza?

Wysokie PDW oznacza, że w krwi jednocześnie krąży dużo płytek o bardzo różnych rozmiarach. Widzimy obok siebie duże, młode trombocyty i małe, starsze formy, a rozrzut objętości jest większy niż w typowej populacji. Z technicznego punktu widzenia rośnie wtedy szerokość rozkładu objętości płytek.

Najczęściej taki obraz pojawia się, gdy dochodzi do zwiększonego zużycia płytek, na przykład w przebiegu krwawienia lub stanu zapalnego. Szpik kostny reaguje wtedy wzmożoną produkcją nowych trombocytów, które są zwykle większe od starych. W efekcie rośnie udział dużych komórek, co odbija się zarówno na MPV, jak i na PDW.

Podwyższone PDW może towarzyszyć wielu codziennym sytuacjom klinicznym, między innymi:

• niedawnemu krwawieniu lub dużej operacji z utratą krwi,
• obfitym miesiączkom, zwłaszcza przy współistniejącym niedoborze żelaza,
• nadużywaniu alkoholu, które uszkadza szpik kostny i wątrobę,
• niedoborowi witaminy B12 i niedokrwistości megaloblastycznej,
• początkowej fazie infekcji bakteryjnej, gdy krzepnięcie jest silniej pobudzane,
• przewlekłym stanom zapalnym, w tym chorobom autoimmunologicznym,
• ciąży, w której zmienia się objętość krwi, gospodarka żelazem i parametry krzepnięcia.

Wysokie PDW może również towarzyszyć chorobom szpiku, takim jak zespoły mieloproliferacyjne (na przykład nadpłytkowość samoistna) czy zespoły mielodysplastyczne, a także niektórym nowotworom krwi w rodzaju przewlekłych białaczek. W takich sytuacjach prawie zawsze występują jednak także inne nieprawidłowości w morfologii oraz niepokojące objawy, dlatego rozpoznanie wymaga szczegółowych badań hematologicznych, w tym często biopsji szpiku kostnego.

Jakie choroby i stany zdrowia mogą powodować wysokie PDW?

Lista możliwych przyczyn podwyższonego PDW jest naprawdę szeroka – od zupełnie łagodnych i przejściowych stanów po poważne choroby hematologiczne. Dlatego zawsze trzeba patrzeć na cały obraz kliniczny, a nie na samą liczbę na wydruku.

Można wyróżnić kilka ważnych grup schorzeń wiążących się często z wysokim PDW:

• stany z dużym zużyciem płytek – świeże krwotoki, duże zabiegi operacyjne, rozległe urazy, krwawienia z przewodu pokarmowego lub dróg rodnych,
• niedobory pokarmowe – niedobór żelaza, niedobór witaminy B12, niedokrwistość megaloblastyczna przy braku kwasu foliowego,
• choroby autoimmunologiczne i skazy płytkowe – plamica małopłytkowa, immunologiczne małopłytkowości wtórne, niektóre postaci tocznia rumieniowatego układowego,
• choroby nowotworowe krwi i szpiku – ostre i przewlekłe białaczki, zespoły mielodysplastyczne, inne nowotwory mieloproliferacyjne, w tym czerwienica prawdziwa,
• inne nowotwory i ciężkie choroby przewlekłe – zaawansowane nowotwory z przerzutami, przewlekłe choroby układu krążenia czy oddechowego, w których często obserwuje się nieprawidłowości parametrów płytkowych.

W każdej z tych grup znaczenie ma nie tylko sam PDW, ale też kierunek i skala zmian PLT, MPV, P-LCR oraz oczywiście objawy pacjenta. Z tego powodu lekarze posługują się tym wskaźnikiem raczej jako elementem układanki diagnostycznej, a nie samodzielnym parametrem przesądzającym o rozpoznaniu.

Kiedy podwyższone PDW nie świadczy o chorobie?

Nie każde „H” przy PDW na wydruku oznacza chorobę. Wiele podwyższeń jest łagodnych i przemijających, związanych raczej z aktualnym obciążeniem organizmu niż z trwałym uszkodzeniem szpiku. Dlatego nie warto od razu za pomocą wyszukiwarki przypisywać sobie nowotworu, gdy PDW minimalnie przekracza normę.

Istnieje kilka częstych sytuacji, w których wysokie PDW może mieć charakter fizjologiczny lub przejściowy:

• ciąża, zwłaszcza przy niewielkim niedoborze żelaza i łagodnej anemii,
• okres rekonwalescencji po infekcji, zabiegu operacyjnym albo innym epizodzie z większą utratą krwi,
• przejściowe stany zapalne, na przykład przy zaostrzeniu choroby przewlekłej,
• silny stres lub długotrwałe przeciążenie organizmu, które wpływa na hormony i układ krwiotwórczy,
• niewielkie błędy przedanalityczne, takie jak zbyt długie przechowywanie próbki czy opóźnienie w jej analizie.

Niewielkie, izolowane podwyższenie PDW przy prawidłowych PLT i MPV, bez objawów klinicznych, zwykle wymaga jedynie obserwacji i ewentualnego powtórzenia morfologii po pewnym czasie. Lekarz, znając Twoją historię chorób i leki, które przyjmujesz, może spokojnie ocenić, czy takie odchylenie wymaga dalszych badań.

Kiedy odchylenia PDW wymagają wizyty u lekarza?

Prosty sposób myślenia jest taki: do lekarza zgłaszasz się nie z samą liczbą na wydruku, ale z nieprawidłowym PDW połączonym z innymi odchyleniami lub z objawami. Powodem konsultacji są więc przede wszystkim istotne odchylenia PDW wraz z nieprawidłową liczbą płytek czy innymi wskaźnikami morfologii oraz obecność dolegliwości sugerujących zaburzenia krzepnięcia albo poważną chorobę ogólną.

Można wskazać kilka typowych sytuacji, w których konsultacja lekarska jest wyraźnie wskazana:

• utrzymujące się nieprawidłowe PDW w kolejnych badaniach, zwłaszcza gdy różnice są wyraźne,
• PDW odchylone połączone z bardzo niskim lub bardzo wysokim PLT,
• współistniejące nieprawidłowości w innych liniach komórkowych, czyli w parametrach RBC i WBC,
• obecność objawów alarmowych: krwawienia, wybroczyny, objawy zakrzepicy, wyraźne osłabienie, gorączka, nocne poty, utrata masy ciała.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z grup zwiększonego ryzyka. Dotyczy to kobiet w ciąży, pacjentów w trakcie lub po chemioterapii, osób z rozpoznanymi chorobami krwi, chorobami autoimmunologicznymi oraz nowotworami. U nich nawet niewielkie odchylenia PDW, przy zmianach w PLT czy MPV, mogą wymagać szybszej reakcji lekarza prowadzącego.

Jeśli nie jesteś pewien, co oznacza Twoje nieprawidłowe PDW, szczególnie gdy towarzyszą mu objawy krwawienia lub zakrzepicy, nie próbuj sam „wyrównywać wyników” suplementami czy lekami. Zgłoś się do lekarza rodzinnego albo hematologa, który oceni morfologię w całości i dobierze ewentualne badania.

Jakie objawy przy nieprawidłowym PDW są sygnałem alarmowym?

Cyfra na wydruku jest ważna, ale to objawy zwykle mówią najwięcej o ryzyku. Niepokój powinny budzić szczególnie dolegliwości świadczące o skazie krwotocznej albo o nadmiernej krzepliwości. Często to właśnie one skłaniają lekarza do zlecenia morfologii i dalszej diagnostyki układu krwiotwórczego.

Warto zwrócić uwagę na kilka grup objawów alarmowych:

• objawy krwotoczne – łatwe lub samoistne siniaki, wybroczyny na skórze, częste lub długotrwałe krwawienia z nosa i dziąseł, krew w moczu lub stolcu, bardzo obfite albo przedłużone miesiączki, trudne do zatamowania krwawienia po drobnych urazach czy zabiegach dentystycznych,
• objawy zakrzepicy – nagły ból i obrzęk kończyny, szczególnie łydki lub uda, nagła duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel z odkrztuszaniem podbarwionej krwią wydzieliny,
• objawy neurologiczne – nagłe zaburzenia mowy, widzenia, asymetria twarzy, osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, silny, „inny niż zwykle” ból głowy,
• objawy ogólne – wyraźne, narastające osłabienie, gorączka bez wyraźnej przyczyny, nocne poty, niezamierzona utrata masy ciała.

W przypadku masywnych krwawień, nagłej duszności, silnego bólu w klatce piersiowej czy objawów neurologicznych trzeba natychmiast zgłosić się na SOR albo wezwać pogotowie, niezależnie od tego, jakie były wartości PDW czy innych parametrów w ostatniej morfologii. Takie sytuacje zawsze traktuje się jako stan zagrożenia życia.

Jak przygotować się do morfologii aby wynik PDW był wiarygodny?

Na wynik PDW, podobnie jak na inne elementy morfologii krwi, wpływają tzw. czynniki przedanalityczne. Chodzi o sposób przygotowania się do badania, porę pobrania krwi oraz postępowanie z próbką. Nawet najlepszy analizator, stosowany na co dzień w dużych ośrodkach czy w pracowniach związanych z Fundacją DKMS lub Fundacją Carita im. Wiesławy Adamiec, nie zrekompensuje złego przygotowania do badania.

Żeby uzyskać jak najbardziej wiarygodny wynik PDW i pozostałych parametrów morfologii, warto zastosować kilka prostych zasad:

• na badanie zgłaszaj się na czczo po przerwie w jedzeniu trwającej 8–12 godzin, ostatni posiłek najlepiej zjeść poprzedniego dnia wczesnym wieczorem,
• krew dobrze jest oddawać rano, zwykle między 7.00 a 10.00, gdy rytm dobowy hormonów jest względnie stabilny,
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego w przeddzień i w dniu badania,
• nie pij alkoholu i nie używaj innych substancji psychoaktywnych przed badaniem,
• nie doprowadzaj do skrajnego odwodnienia – pij umiarkowanie wodę, chyba że lekarz zaleci inaczej,
• nie odstawiaj samodzielnie przyjmowanych leków, szczególnie przeciwkrzepliwych czy onkologicznych, bez uzgodnienia z lekarzem.

Duże znaczenie mają stabilne warunki wykonywania badań kontrolnych. Jeśli monitorujesz swoje PDW, PLT czy MPV, staraj się wykonywać morfologię w tym samym laboratorium, o podobnej porze dnia i w zbliżonych okolicznościach. Lekarz powinien wiedzieć o trwających infekcjach, ciąży, niedawnych zabiegach czy przyjmowanych lekach, bo wszystko to może wpływać na wyniki.

Na wiarygodność PDW wpływa także prawidłowe postępowanie z próbką po pobraniu – czas, jaki mija do analizy, temperatura przechowywania, mieszanie próbki z antykoagulantem. To już obowiązki personelu medycznego, ale zdarzają się sytuacje, gdy pojedyncze, nietypowe odchylenie PDW tłumaczy się właśnie czynnikiem technicznym. W razie wątpliwości najprostszym i bardzo skutecznym krokiem jest wtedy powtórzenie morfologii w tych samych warunkach.